Yẽosg ne kom-bɩɩs sãnda sẽn lʋɩ fɩtna sẽn takd neb la a belgd neb pʋgẽ, la b nan ka kong b nedengã nand ye

بسم الله الرحمن الرحيم

Woto yaa yẽosg ne kom-bɩɩs sãnda sẽn lʋɩ fɩtna sẽn tar pãng n belgd neb pʋgẽ, la b nan ka kong b nedengã ye.

Ad kom-bɩɩs sãnda n bao sõngr ne Rasaa’ɩlʋn nuura, n yetẽ: “D na n maana wãn n tɩlg d laahrã n yi reemã la belg-m-meng ninga sẽn tar pãng n belgd ninsaalã mosɩɩbã, rũndã zãmaana pʋga”?

Tɩ mam yeel-b ne Rasaa’ɩlʋn nuura zɩlemde: ad yaoogã beeme, ned ka be n tõe n kɩɩs rẽ ye. Ned fãa me na n kẽ a pʋgẽ, a rat t’a ka rate. La a kõomã me pa yɩ rɩlla ne soy a tãab yembre:

Pipi sorã: yaa tɩ liimaoongã rãmb nengẽ, yaoogã yaa dũni a to sõmblem sẽn yɩɩd dũni kãnga lagnoore.

Sor a yiib n soaba: Neb nins sẽn kõt-sɩd ne laahr daarã la b yaool n ket n duumd yalemdã la menengã pʋgã nengẽ, yaoogã yaa ruumg bãns-roog la yemblem bãns-roog lagnoore. Bal b na n welg-b-la ne b nong-n-taasã fãa gilli, n pag-b a pʋgẽ yembr yembre. Ad yaa woto la b na n tʋm ne-ba, bala b miime la b kõt-sɩd ne laahrã belem la b yaool n ka tʋmd ne b sɩd-kũuna ye.

Sor a tãab n soaba: Tõtbã la menemdb nins sẽn ka kõt-sɩd ne laahrã nengẽ, yaoogã yaa kũ-ruumdg lagnoore. Rat n yeel tɩ yaoogã yaa bãmb ne b zo-rãmbã fãa gill luulg zĩiga. B sẽn loe woto b sũurẽ wã yĩnga, b na n tʋm-b-la a woto, tɩ yɩ namsg ne-ba.

Zãma kãnsã b yiibã yaa vẽenega, ka le baood daliil ye, b le ne-b-la vẽeneg ne nini.

La yõorã saabã  sẽn yaa bũmb sẽn solga yĩnga, tɩ kũumã me tõe n wa ke ninsaal yublã wakat buud fãaga, n ka welgd rasãng la nin-kẽemã, ad sik ka be tɩ yel-kẽeng sẽn ta dũni wã bedlem sẽn be ninsaal sẽn yaa miskɩɩnã taoor wakat fãa t’a ka tar a tɩɩm ya a sẽn na n modg n bao tikr sẽn na tɩlg-a t’a yi kũ-ruumdgã la yemblem bãns-roogã, sẽn ka tar tԑka ye, la a wẽnems a yaoogã noor tɩ lebg dũni-ruumdg la zu-no-ruumdg la nuura dũni lagnoore.

Bãngdb tus-koabg la pisi la a naas nebã fãa gill sẽn sak tɩ b yaa sɩd rãmb n togs tõndo –Rat-n-yeel tɩ nabiyaam-damba, tɩlgr be b yĩnga, neb nins sẽn zãad mu’giza[1] b nusẽ wã tɩ ya b sɩdã tagemsã- tɩ ad yel-kãnga (yaoogã) sẽn yaa vẽenega tũuda so-kãnsã b tãaba n kẽ. La so-kãnsa b tãaba me tũuda ne hakɩɩk-rãmb a tãab nins b sẽn togsã. Waliimb sẽn yaa nin-sõms minyõ koabg la pisi la a naas nins sẽn sɩdgd bũmb ning nabiyaam-dambã sẽn togs-ba ne nif-yãab[2] la bãngr la kaseta maan yel-kãngã kaset la b tik nug t’a yaa sɩda. Bãngdb sẽn ka tõe n bãng-n-sõde, sẽn yaa sɩdgdb ne b yam daliil-rãmb sẽn tar pãng la bãng-vẽeneg n sɩdgd bũmb ning nabiyaam-damba la waliimbã sẽn  togs-ba, tɩ sor sẽn na tũ n paam n tɩlg n yi kũ-ruumdgã la bãns-ro-ruumdgã, tɩlgr sɩd-sɩd sẽn ta pis-wԑ la a wԑ koabg pʋgẽ, la a tõe n wẽnems sorã tɩ lebg zu-no-ruumdg sore, ad yaa liimaoongã la Wẽnnaam tũudmã bal tãa.

Yaa foo nin-sõngo, wala sasa ning b sẽn mi n kõ-sɩd ne ned a yembr koԑԑg n bas so-wẽng n pa rɩka, b sẽn saagd tɩ koabg zug halakr a yembr n be a pʋga, tɩ halakrã rabeem kɩt tɩ rɩɩb yamleoog ka be ne ned ning sẽn kɩɩs n rɩk so-kãnga wã. La ba ne kiba-kɩtb tus-koabsã, la sɩdã rãmba la neb nins b sẽn kõ-sɩda sẽn togs tɩ sik ka be tɩ menengã la yalemdã peegda ninsaal tɩ sik ka be n kẽng yaoogã luulg zĩigẽ sẽn yaa vẽeneg nebã fãa taoora, la a peegd-a n rabd yemblem bãns-roog sẽn ka tar tԑk pʋga. La b le kõ-kibar yԑs ne sik sẽn ka be tɩ liimaoongã la Wẽnnaam tũudmã yãkda luulgã zĩigã, la b pagd yemblem bãnsa roogã, la b le tedgd yaoogã sẽn be nebã neng taoora, t’a lebg rɩtl sãnem-boy sẽn duumd la zu-noog lagnoore. La b le vẽneg a tagemsã la a vũunã n wilgi. La ne woto fãa gilli, mam sokda yãmba: ba tɩ b sã n dɩk duni wã fãa gill naam la a noosem n kõ ned a yembr tãa, yalla a tõe n yãka ned ning sẽn kollda a sasa wã wakat fãa n na n kẽ yaoogã sẽn be a neng taoorã rabeem-kԑgeng ning sẽn namsd-a wã, tɩ nin-valengã - sẽn tɩ yɩɩda lislaamã– sẽn segda yel-bedr kãnga sẽn tar yel-solemd la a maand rabeema, sã n ka tar liimaoong la wẽn-tũudum?

[1] Yaa yel-soalem Wẽnnaam sẽn kõ nabiyaam-damba, tɩ ned ka tõ n togs n maan a buud ye.

[2] Bilgr yaa wala Abubakar (Wẽnnaam yard be a yĩnga) sẽn yeela, t’a yaa sẽn be mimbara zugu: “yaa foo saarɩya, tãnga tãnga” rat n yeel t’a tɩ lill tãnga, t’a Saariya pa zabra zĩigẽ n wʋme.

Sẽn mik tɩ kʋʋlmã la bãasã la mosɩɩb-rãmbã la kũ-rãmba zĩig fãa wã rãmsda zablem kãnga sẽn tar rabeema, n kɩt tɩ b tẽegd a yella, ad sik ka be tɩ hakɩɩk pʋgẽ, Gԑhãnem bugmã widgda bugum menemdbã la yalembã sũyã pʋgẽ tɩ yõogd-b ye, ba tɩ b sã maanda wʋm-noog ne yõor wʋm-no-teed la lemb-nood tus koabse. La yam-yaal-yaal kԑgengã suubã mi n kɩtame tɩ b ka tẽegd Gԑhãnem kãngã yell ye.

La sẽn mik tɩ liimaoongã la tũudmã rãmb miime tɩ bãmb nengẽ, yaoog ning sẽn be b taoorã yaa lagnoor sẽn tũud n kẽ rɩtl sãnem-baoor sẽn duumd la zu-noog sẽn ka bakd pʋga, la b le mi tɩ liimaoongã loԑԑgã kɩtdame tɩ b paamd te-sõma sẽn yaa bԑd soolem-sebr sẽn na n kɩt tɩ b paam sãnem la sanem-pԑԑlga minyaar-rãmba, tɩ  b zĩ n kolled booll wakat fãa tɩ b yeel-b tɩ “wa-y n deeg y biye wã”. Wʋm-no-zulung kãnga sẽn yaa hakɩɩka, la noosem ning sẽn solg  n be koll kãnga pʋgã, yaa wʋm-noog sẽn wẽnd tɩ-bi-beelle, a sã n dɩk yĩnga n lebg tɩɩga, a na lebg arszãn liimaoogã rãmb yĩnga.

La ad ba ne d sẽn mi woto wã, ad ned ning rasãndã sẽn yɩ sabab t’a bas noosem-kãnga la wʋm-no-kãnga sẽn bedmã, n tũus wũm-no-koԑԑgã sẽn yaa yalem-tʋʋma, sãri sẽn ka kõ sora, la noosem sẽn wẽnd sɩɩd sẽn ning zẽnma, n gẽdg ne zablem sẽn ka tar tԑka, ad rũngã ziir na yɩɩg nin-kãngã soab noor koabga.

Ayo, ad nin-kãnga soab pʋs n pa toẽ n yɩ wala kɩfen-dambã sẽn yaa Eroap filozofɩ bãngdba ye. Bala, ba tɩ b sã n tõdg tẽn-tʋʋm a Mohammad me -Wẽnnaam yolsg la a tɩlgr be a yĩnga- ad b sakda nabiyaam-rãmb a taaba. La ba tɩ b sã n ka sak nabiyaam-rãmba me, b sakda Wẽnnaam belmã. La ba tɩ b sã n pa sak Wẽnnaam belmã me, ad b tõe n tara nedeng zʋgdo.

La ãmmaa lislaamã, a bãnga nabiyaam-damba la a Soabã la zʋg-sõma wã fãa gilli ne a Mohammad sẽn yaa laarba sababo -Wẽnnaam yolsg la a tɩlgr be a yĩnga-. Ned ning sẽn pa zʋgl a meng ne nabiyaam zʋgdã -Wẽnnaam yolsg la a tɩlgr be a yĩnga- n pidg nibiyaamã wiir n bas a yublã, ad a soabã ka sak nabiyaam ba a yembre, a le ka mi a Soabã me. Nedeng sẽn pid yẽgr ba a yembr me ka paad a yõorã pʋgẽ ye. Bal ned ning sẽn basa wubrã sẽn yaa yẽgrã, la dĩina yẽgã nabiyaam-rãmba pidsd la b zu-soaba sẽn wã ne-a soaba, ned ning sẽn yɩɩd bõn-naads fãa gilli, a dĩin la a yel-soalem wԑԑngẽ wã,  ne sẽn mik t’a dĩinã la a boolgã gũbga nebã fãa gilla, la ned ning sẽn lebg nebã fãa gill karen-saab hakɩɩk-rãmba fãa gill pʋga, n sɩdg hakɩɩk-rãmbã ne vẽeneg-vẽeneg sԑkl[1] piig la a naas pʋga, ned ning sẽn yaa nebã pugb zĩiga, tõnd yetame tɩ ned ning sẽn basa nin-kãngã wubrã la a dĩinã, sẽn wa n yaa neng ning fãaga a pa tõe n paam nuura la pidb abada. A soab na n le lʋya lʋɩɩs sẽn ka tar yikri.

[1] Yʋʋm koabga

Yaa yãmb a miskɩɩmb nins sẽn pa tar b sẽn na n maane, b sẽn zarb-b rãmb ne dũni vɩɩm wʋm-nooga, la yaa yãmb neb nins sẽn yԑԑsd b beoogã la b vɩɩmã yellã, n nidgd pãng ne a baoobã ! “Yãmb sã n data dũni wʋm-nooga la a wʋm-no-teeda la a zu-nooga la a vʋʋsga, bɩ y sek y meng ne wʋm-noog la noosem ning sẽn be bũmb ning sãri wã sẽn kõ sorã pʋga, tɩ ad yẽ sek-y lame tɩ y yɩ zu-noog rãmba.

Hakɩɩka, sik ka be tɩ vẽenem nins sẽn looga pʋgẽ, yãmb bãngame tɩ wʋm-noog a yembr tãa sẽn ka be bũmb ning sãri sẽn kõ sora tiir pʋgẽ tara zablem tusa ye.

Lat tɩ b sã n vẽneg alhaal-rãmbã sẽn wat beoogã tele pʋgẽ rũnda, n wilg dĩin-yitbã la yõor-yamleoog pʋgdba la yalembã -bũm ning sẽn na n maan yʋʋm pis-nu poora bilgri- wala b sẽn vẽnegd zãmaan sẽn loog yԑlã sĩnima pʋgẽ rũnda wã, ad dĩin-yitbã la yõor-yamleoog pʋgdbã la yalembã na n kũma wʋsg b rũndã laadã zugu, tɩ b yaa sẽn kisgd b mens la b kãabd-a.

Ned ning sẽn data dũni la laahr sũ-noog sẽn duumd n ka tar tԑka, bɩ a soab gad a nabi Mohammad -yolsg la tɩlgr be a yĩnga- wubrã sẽn be liimaoongã pʋga, n dɩk-a n maan a kãndgda.