Ad welg-taabã la tõdgrã la sũkiirã, sẽn yaa sabab n wat ne munaafɩklmã la yõs-taabã la beem-solgdmã la beem-vẽenegã, sɩd-kɩtbã ne taab sʋka, yaa bũmb sẽn ka sõma, la bũmb b sẽn kisgi,

34. Page

Ad welg-taabã la tõdgrã la sũkiirã, sẽn yaa sabab n wat ne munaafɩklmã la yõs-taabã la beem-solgdmã la beem-vẽenegã, sɩd-kɩtbã ne taab sʋka, yaa bũmb sẽn ka sõma, la bũmb b sẽn kisgi, hakɩɩkã pʋgẽ, la hɩkma (bʋʋd-minmã) pʋgẽ, la lislaoongã sẽn yaa nedengã meng-mengã pʋgẽ, la ninsaalã mengẽ vɩɩmã pʋgẽ, la zĩid-n-taar vɩɩmã pʋgẽ, la vɩ-soalgdgã pʋgẽ. A yaa bũmb sẽn namsd ninsaala, n le yaa wẽgdo, a pʋs n yaa zẽnem ne ninbuiidã vɩɩmã.

La d na n kẽe nems wʋsg pʋgẽ n vẽneg nems a yopoe sẽn be hakɩɩk-kãngã pʋgẽ:

 

Pipi nengã:

Ad hakɩɩkã pʋgẽ, welg-taabã la tõdgrã la sũkiirã yaa wẽgdo.

Yaa foog a ned ning sẽn pids f sũurã ne beem-soalgdg la beem-vẽeneg ne f ma-biig sẽn yaa sɩd-kɩtã! La yaa foo ned ning sẽn ka tẽeg-tɩrg soaba! Fo sã n be batayo pʋgẽ, pa rẽ bɩ zak pʋgẽ, tɩ nin-sõms a wԑ la nin-wẽng a yembr lagem foog a pʋgẽ, tɩ ned wa mamsd n na n bõr batayo wã, pa rẽ bɩ n yõog zakã, nin-wẽng a yembrã yĩnga, fo menga mi tɩ nin-kãngã soaba wẽgda buud ka to ye, la fo na zẽk f koԑԑg n kelme, sẽn na yɩl tɩ saasẽ rãmbã bãng nedã wẽgdã. Bal hal ba tɩ yaa nin-wẽns a wԑ la nin-sõng a yembr n be batayo wã pʋgẽ, lallʋwa-tɩrg ka be, sẽn kõt sor tɩ b bõrg batayo wã ye.

La wala sẽn be bilgrã pʋga, ad fo sẽn maand beem ne muuminã, ned ning sẽn yaa Wẽnnaam meoong la Wẽnnaam batayo wã, a sẽn tar zʋg-wẽng a yembr tãa tɩ namsd fo n ka noom fooga yĩnga –ba ne a sẽn tar sɩf-sõms a wԑ pa rẽ bɩ sɩf-sõms pisi wã, wala sɩd-kũunã la lisloaangã la yakendã- yaa wẽgd meng-meng la fo sẽn maanda. Hakɩɩk pʋgẽ, woto yaa wala fo mamsd n rat n yõogame la f sãam la f bõr meoongã.


35. Page

Neng a yiib n soaba:

Ad hɩkma (bʋʋd-minmã) pʋgẽ, welg-taabã la tõdgrã la sũkiirã le yaa wẽgdo.

D fãa miime tɩ beemã la nonglmã, yaa wala vẽenmã la likã, b yaa yԑl sẽn ka tõe n naag taab ye, b le ka tõe n lagem taab sɩd-sɩd ye. Nonglmã sabab-rãmbã waooglem yĩng sã n kɩt tɩ nonglmã be belem sɩd-sɩd sũurã pʋgẽ, wakat-kãngã, beemã lebgda a yʋʋra bal n be beenẽ, tɩ nin-bãan-zoeerã reeg a zĩiga.

Yaa sɩda, ad muumin nonga a ma-biigã, woto me n sõmbe. La a sã n yãnd tʋʋm yook a zugu, a segd n maana nin-bãan-zoeer ne-a, la rẽ pa sek ye, ayo, a segd n rɩka nao-kẽnd-sõng n malg-a, tɩ pa yɩ ne modgr ye. Rẽ n so tɩ nabiyaam Hadiisã yeel tɩ “ka segd ne lislaam t’a wãag n bas a ma-biig n zuug yʋnd a tãab ye”

 "لا يَحِلُّ لمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ"

La ãmmaa beemã sabab-rãmba sã n wili, n yõgen sũurã pʋgẽ yõgeneg hakɩɩka, wakat-kãngã, nonglmã me lebgda a yʋʋra bal n be beenẽ, n lebg belg-taaba.

Yaa foo ned ning sẽn pa tẽeg-tɩrg soaba! Gese:

Ad bũmb ka be t’a wẽng le ta fo sẽn na n maand beem ne f ma-bi-taagã sẽn yaa muuminã ye. Bala, fo meng miime, tɩ fo sã n rɩk kug-bõonesã sẽn yaa yel-yaalsa n maan yel-bedre, n getẽ t’a bedlem yɩɩd Alkaaba, t’a zɩslma yɩɩd Ʋhd tãnga, fo menga mi tɩ fo tʋʋm-kãngã yaa yalemd meng-menga. La woto bala, ad Lislaoongã sɩf-rãmbã ka-tԑka, wala sɩd-kũunã, sẽn tara lohorem wala Alkaaba lohorma, la Lisloaangã, sẽn yaa zɩsg wala Ʋhd tãnga zɩslma, b kɩtdame tɩ yaa tɩlԑ tɩ nonglem la zems-taab zĩnd lislaambã sʋka. Ad fo sẽn na n rɩk tudg-rãmba sãnda, sẽn yaa yel-yaals n tõe n wa ne beem maaneg ne muuminã, n yɩɩg liimaoongã la lislaoongã, yaa maan-n-zʋʋk la sũ-sãang la yalemd la wẽgd tʋʋm sẽn bedme, fo sã n yaa yam-soaba f na bãng woto.

Yaa sɩda, ad liimaoongã sẽn yaa yembra, sũyã me segd n naaga taaba, la loԑԑgã me sẽn yaa yembra, nebã me segd n naaga taaba. Fo ka tõe n kɩɩs tɩ f wʋmda zood noosem ne neb nins sẽn lagem foo sull a yembr pʋga ye. Fo wʋmda zood noosem ne-a, yãmb sẽn naag taab n pʋgd taoor-soab a yembra yĩnga. Fo le wʋmda ma-biir noosem yãmb sẽn be tẽng a yembr pʋg ne taaba yĩnga. La hakɩɩk pʋgẽ, yaa tɩ lagem-taab sabab-rãmba, la zems-taabã sabab-rãmb la ma-biir sabab-rãmb n be wʋsgo, tɩ b waooglma ta Wẽnnaam yʋya sẽn manega sõore, yʋy nins liimaoongã nuura wã la wʋm-noogã sẽn kɩt tɩ fo bãnga.


36. Page

Bilri: Ad yãmb Naanda ya a yembre, y Soaada ya a yembre, y Soab ning y sẽn tũuda ya a yembre, y Rɩlgda ya a yembre, yԑl nins sẽn naagd yãmb ne taaba yaa wʋsgo, hal n tɩ tãag tusri. Rẽ poore, yãmb Nabiyaama ya a yembre, y dĩina ya a yembre, y alkibla[1] ya a yembre, yaa woto bal tɩ yԑl nins sẽn naagd yãmb ne taaba yaa wʋsgo, hal n tɩ tãag koabga. Rẽ poore, ad yãmb vɩlaasã ya a yembre, y tẽnga ya a yembre, y goalʋ-tẽnga ya a yembre, la woto me yԑsa, la yԑl nins sẽn naagd yãmb ne taaba yaa wʋsgo, hal n tɩ tãag piiga.

Sã n mikame tɩ sabab-rãmb wʋsg sẽn ta alkadr-kãngã n be n rat lagem-taabã la naag-taabã la wʋm-taabã la zems-taabã, la nong-taabã la ma-biirã, n tar pãn-kԑgeng sẽn tõe n loe dũni-kẽengã teeda ne taaba, la a tõe n loe saasẽ ãd-bԑda ne taaba, ad ned ka be t’a wẽgd zem ned ning sẽn basa yel-kãnsã, n tɩ rɩk yel-yaals wala sʋlg roog sẽn ka tar pãnga ye, yԑl nins sẽn wat ne welg-taabã la munaafɩklmã la beem-solgdmã la beem-vẽenegã. N rɩk a ma-bi-taagã sẽn yaa muuminã beem n pids a sũura! Bõe wẽgd n le zem woto! La bõe n be n yaan lagem-taaba sabab-kãnsã n yɩɩd woto! La bõe n le y faagd sabab-kãnsã sẽn kɩtd tɩ nonglmã yaa tɩlԑ wã n zem woto! La bõe n le yaa wẽgd la sũ-sãang ne sabab-kãnsã sẽn kɩtd tɩ ma-biirã yaa tɩlԑ wã, n zem woto! Fo sũura sã n ka kɩɩnga, tɩ f yama me nan pa ki, fo na bãng woto.

Neng a tãab n soaba:

Ba ne hakɩɩkã la sãri wã la Lislaoongã hɩkma wã sẽn wilgd foo aaya-kãngã pʋga: “Zũnuuf tʋkd pa tʋkd a to zũnuuf ye” (Al An-aam 164)  ﴿وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى﴾ (الأنعام:1٦٤) aayar ning sẽn gomd tẽeg-tɩrgã meng yella, tɩ beem-soalgdgã la beem-vẽenegã maaneg ne muumin yaa wala fo luba a sɩf-sõms a taaba fãa gill sɩf-wẽng a yembra yĩnga, yaa wẽgd sẽn ka tar to, sẽn tɩ yɩɩda, fo sã n yalg beema maanega n tɩ gũbg a rog-pẽtsa la a zaka rãmba, sɩf a yembra sẽn zabd fooga yĩng bala. La ba ne b sẽn tẽegd foo tɩ fo tʋʋm-kãngã yaa wẽgda, wala aaya-wagellã sẽn gãneg moora sõma n wilga  “Ad ninsaalã yaa wẽgd sẽn yaa sõm-zɩta” (Ɩbraahɩɩm 34)

 ﴿إِنَّ الإِنسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ﴾(إبراهيم:34)

Ba ne woto fãa gilli, yaa wãn-wãn la fo sẽn ket n boond f menga tɩ bʋʋm-soaba, la f yetẽ tɩ “maam n so bʋʋmã”?

Ad hakɩɩkã gesg pʋgẽ, sãang nins sẽn wat ne beemã la wẽngã, yaa taok wala wẽngã la tomã, a ka segd n sẽeg n tɩ bui neb a taaba ye, a le ka segd n vẽneg b zug ye, sã n pa wa n mikame tɩ ned n tũnusd-a n wat ne wẽnga, la rẽ yaa bũmb a to. La ãmmaa maan-neerã sẽn yaa nonglmã sabab-rãmba, yẽ yaa nuura wala nonglmã, a yaa bũmb sẽn sẽegd la a torsdẽ, rẽ n kɩt tɩ gom-bũndã sẽn yeel tɩ “Fo zoa wã zoa yaa f zoa” wã lebg yel-bũndi. La rẽ n kɩt tɩ gom-bũn-kãngã me “Nif a yembr yĩng kɩtdame tɩ f nong nin tusri”  lebg bũmb sẽn yɩlemd neba noyẽ.


[1] yaa zĩig ning moeembã sẽn teesd n pʋʋsdẽ wã (Maka).



37. Page

Yaa foo ned ning sẽn pa tẽeg-tɩrg soaba!

Hakɩɩkã sã n ka bak n ne woto, ad fo sã n yaa mit ne hakɩɩkã, ad fo na bãng tɩ fo sẽn maand beema ne fo bԑ wã zoa wã, sẽn yaa fo ma-biig sẽn ka tar a toor yella, la a rog-pẽtsa, yaa bũmb sẽn yõsgd ne hakɩɩkã.

 

Neng a naas n soaba:

A yaa wẽgd mengẽ vɩɩmã pʋgẽ.

Bɩ f kelg nao-kẽnda sãnda sẽn yaa neng-kãngã yẽgre:

Pipi nao-kẽndrã:

Wakat ning fo sẽn wat n ning f yamẽ tɩ fo bee sɩd zug f sorã pʋg la f tagsã pʋga, sõmbame tɩ f yeel tɩ: “Ad mam sora yaa sɩda” pa rẽ bɩ “Mam sorã n yɩɩd sõmblem” . La ka segd tɩ f yeel tɩ: “Ad sɩdã yaa mam sora bala”  Bal fo yam-yãaba sẽn ka tẽeg-tɩrg soaba la f tags-koԑԑgã ka tõe n yɩ bʋʋd ye, a le ka tar sor n tõe n bʋ tɩ neb a taaba soyã yaa ziri ye. Wala sẽn be gom-bũn kãngã pʋga:

وعينُ الرضا عن كلِّ عيبٍ كليلةٌ             ولكن عينَ السُّخطِ تُبدي المُسَاويا

 (Yard nin-gesg ka ne zang ye, la gẽeg nin-gesg nee zãng buud fãa)

 

Nao-kẽndr a yiib n soaba:

Sõmbame tɩ f togs sɩd f goama fãa pʋgẽ, la ka segd ne foo tɩ f togs sɩd buuda fãa ye. Bal ned sẽn ka tar niya-sõngo –wala fo bilgri- a tõe n yika ned ning a sẽn sagenda sũuri, tɩ saglga wa ne tagems sẽn yaa wẽnga, tɩ yɩ sabab n wa ne bãmb sẽn rat bũmb ninga lebende.

Nao-kẽndr a tãab n soaba:

Fo sã n dat n maan beem bɩ f maan beema ne beem ning sẽn be fo sũurã pʋga, la f modg n saas-a. La f maan beema ne f yõorã sẽn yaa sagl-wẽng soaba, la yõora yamleoog ning sẽn yɩɩda ne namsg fo zuga n yɩɩd zẽng sẽn ka yẽ wã. La f yik n kẽn n maneg-a. La f gũus tɩ f yõ-wẽngã ra yɩ sabab tɩ f maan beem ne muumin-dambã ye.


38. Page

La fo sã n dat beemã n maane, ad kɩfen-damba la wẽnd-ka-be wã rãmb yaa wʋsgo, maan beema ne bãmba.

Yaa sɩda, sẽn mik tɩ nonglmã sɩfa sõmba ne nonglmã, ad woto bala beemã me sɩfa la b sõmb n reng n maan beem ne.

La f sã n dat n tõog f zab-n-taaga, bɩ f lebs a wẽnga ne maan-neere. Bal fo sã n seg a wẽnga ne wẽnga, zabrã na n paasame. Ba tɩ b sã n sɩd tõog-a me, ad-a na n zãad beem-soalgdg a sũurẽ wã, n kell n kẽngd taoor ne beemã maanego. La fo sã n seg a wẽnga ne maan-neere, a na n maana nimsa, la a na n lebga fo zoa, bal muumin sɩf sõmb n yɩɩ tɩrlem, wala sẽn be gom-kãngã pʋga:

إِنْ أنت أَكرَمتَ الكريمَ مَلكتَه                    وإن أنت أَكرَمتَ اللَّئِيمَ تَمَرّدَا

Fo sã n waoog nin-tɩrga, fo soogd-a lame. La f sã n waoog nin-yaalga, la a sẽn ket n kẽngd taoore

Fo sẽn waoogd-a wã kɩtdame t’a maand fo sẽn data. Ba t’a sã n yaa nin-wẽng vẽeneg pʋgẽ, ad-a yaa nin-sõng liimaoongã wԑԑngẽ.

Yaa sɩda, ad noor wʋsgo, ad yãmb sã n yet nin-wẽng wakat fãa tɩ: “ad fo yaa nin-sõngo, ad fo yaa nin-sõngo” yɩta sabab t’a manegd a zʋgdã. La yãmb sã n yet nin-sõng me wakat fãa tɩ: “ad fo yaa nin-yoogo, ad fo yaa sãama” tõe n yɩɩ sabab t’a zʋgdã sãame. Woto yĩnga, kɩll f tʋbrã n kelg Alkʋr’aana nao-kẽnd-yɩlmã wala:

﴿َإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا﴾ (الفرقان:72)

“B sã n pɩʋʋg reem zĩigẽ, b pɩʋʋgdame tɩ neb sẽn tar ziiri” (Al fʋrkaan 72)

 

la ﴿وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتغْفِروُا فَإنَّ الله غَفُورٌ رَحيمٌ﴾(التغابن:١٤)

“Yãmb sã n yaaf-n-bas la y bas-tɩ-looge, la y yaafe, ad Wẽnnaam yaa Yaafg-naab la Yolsg-naaba” (At-tagaabʋn 14).

Bal zu-noogã la tɩlgrã be a pʋgẽ.



39. Page

Nao-kẽndr a naas n soaba:

Ad beem-soalgdgã la beem-vẽenegã rãmb wẽgda b mensa la b ma-biisa sẽn yaa sɩd-kɩtbã la Wẽnnaam yolsgã, la b maand n zʋʋgd A tedsa. Bala, ne beem-soalgdgã la beem-vẽenegã sababo, a lobda a menga namsg sẽn zabd pʋgẽ, bala a yũnugda a mengã naongo la zablem, ne a sẽn yԑԑsd tɩ neema na n wa ta a bԑ wã, t’a wẽgd a menga.

Ad sã n yaa sũkĩirã pʋg la beemã yita, ad yẽ yaa namsg sẽn be namsg pʋgẽ. Bal sũkĩirã yõogdame la a namsd sũki-maandã pipi. La ãmmaa b sẽn maand-a soab sũkĩira, sũkĩiirã ka namsd-a ye, ba t’a sã n na n nams-a me, ka yɩt wʋsg ye.

Sũkĩirã tɩɩm la woto:

Yaa sũki-nedã sẽn na n tags n ges sũkĩira baasga, sẽn na yɩl n bãng tɩ neermã la pãngã la ziirã la loagã sẽn yaa dũni teed n be yẽ gees-n-taagã nengẽ wã, yaa bũmb sẽn tar tԑka, le yaa bũmb sẽn sate, a yõoda yaa bilf t’a musaksa yaool n yaa wʋsgo. La ãmmaa Laahra teedã, sũkiir ka be a pʋgẽ baa-baa, la a sã n maanda sũkiira hal ba Laahra yԑl pʋgẽ, ĩmmaa t’a yaa maan-tɩ-b-yã soaba, n dat n yẽes laahr loaga dũni kaanẽ, pa rẽ bɩ tõe t’a tẽedame tɩ yẽ sẽn maand-a soab sũkiira yaa maan-tɩ-b-yã soaba, woto me yaool n yaa wẽgdo.

Rẽ poore, ad sũki-nedã sẽn maand sũ-noog ne mosɩɩb damba sẽn sigd yẽ sẽn maand-a soab sũkĩira zuga, la a maand sũ-sãang ne neema wã sẽn wat a nengẽ wã, woto wilgdame t’a sũurã ka noom ne Wẽnnaam kordgã la A yolsgã ye, ne neema ning Wẽnnaam sẽn kõt yẽ sẽn maand-a soab sũkĩira, tɩ yaa wala a sãmbsda kordgã, la a gɩdgd Wẽnnaam yolsgã. La ned ning sẽn tõdga Wẽnnaam kordgã, b rɩkda a zugã n wẽ ne kɩsgr[1] tɩ pusgi, la sẽn gɩdga Wẽnnaam yolsgã, b haremd-a-la ne yolsgã.

Bɩ f togs-m wԑ, yaa bõe tẽeg-tɩrg n na n sak n rɩk bũmb sẽn ka yɩɩd raar a yembr beem n pids a sũurã ne beem-soalgdg la beem-vẽenga, yʋʋmd a yembr tõre? La sũur a bõe sẽn ka sãam n yard ne woto?


[1] Kɩsgr yaa kut ning sãabã sẽn rogend a zug n pãbda.



40. Page

La hakɩɩk pʋgẽ, bũmb ning sẽn watã wilgdame tɩ fo ka tar hakԑ, n tõe n yeel tɩ fo ma-biiga wẽngã sẽn ta fooga, yaa yẽ bal la sababa, n rat n na n maan-n-rol-a ye:

Pipi: Wẽnnaam kordgã nug n be yellã pʋgẽ, tɩ f sõmb n yɩlg-a, la f reeg-a ne yarda.

Yiib n soaba: yõorã la a soԑtãan pʋɩɩra yẽesgo, la f bas beema maaneg la f yols-a,  la f bãng tɩ ya a yõorã n wil-a, la f tẽed t’a na maan nimsa.

Tãab n soaba: ges fo tudgr ning fo sẽn ka ne-a soaba, pa rẽ bɩ fo sẽn ka rat n yãnd-a soaba, la f kõ yẽ me pʋɩɩre.

Rẽ poore, fo sã n reeg bũmb ning sẽn kellã ne yaafg la bas-tɩ-loog la ziiri, bũmb ning sẽn wind fo zabd-n-taaga faag-faag ne tʋʋlma, fo na tɩlg n yi wẽgdã la namsgã.

La ãmmaa maan-n-rolgã ne yã-be-kԑgeng dũni yԑlã zuga, sẽn tara tԑk n yaa sat n yaa loogda, n yaa yel-yaalg n ka zem ba wakɩra, tɩ yaa wala fo na n duuma dũni wã pʋga, wala yahuud yalmã sẽn yaa sanem-pԑԑlg raada, sẽn dɩk sanem-pԑԑlg ligd n raad bʋtell-pees la galaas-pedse.

La maan-n-rolgã ne beem-soalgdg sẽn duumda, la beem-vẽeneg n ka wãagdẽ wã, yẽ yaa wẽgd sẽn ka-tԑka, pa rẽ bɩ yaa yam-kaalg la gãeemr n paase.

Fo sã n yaa ned sẽn nong f menga, bɩ f ra bas weer n kõ beem-maanegã,  la ninsaal vɩɩmã bԑԑbã maan-n-rolgã tagsgã, tɩ wa sek b kẽ fo sũura pʋgẽ ye. La b sã n kẽ fo sũura pʋgẽ sɩd-sɩda, bɩ f ra kԑlg-b ye. Kelg  bãng-kẽeng a Al-haafɩz Al-Sɩɩraazɩɩ sẽn yeela:

دنيا نه متاعست كه ارزد بنزاعي

Rat n yeele:

(Ad dũni wã ka wʋm-noog sẽn sek zab-taab a zug ye, ad-a yaa yel-yaalga, bala a satame, a tara tԑka. Dũni wã fãa gill alhaal sẽn ya a woto wã, sik ka be tɩ yel-gɩrsã sẽn tar tõkr ne-a n yɩɩd ne yaalg ye).

A le yeelame:

آسايش دوكيتي تفسير اين دو حرفست     بادوستان مروَّت با دشمنان مدارا

Rat n yeele:

 (Ad goam a yiib n be n tõe n kɩt tɩ f bãng la f paam dũni-rãmb a yiibã vʋʋsmã la b laafɩ wã:

Tall burkĩnd ne ne f zo-rãmbã, la f tall tʋmd-n-ta-sõng ne f bԑԑbã.


41. Page

La fo sã n yeel tɩ : Beema maaneg yaa rog-ne bũmb la fo ka tõe n yõk f menga, sẽn le paasde, a maaname tɩ looge, rẽ yĩnga fo ka le tõe n bas beemã maanego, bɩ f kelg leokr sẽn be beenẽ:

Leokrã: Zʋg-wẽnsã la sɩf-wẽnsã sã n ka tar vũun vẽeneg fo zugu, la f ka maan yԑla, wala wɩdgã la sẽn wẽnd rẽ, tɩ beemã soab me bãng t’a tudgame, yell ka be wakat-kãnga ye.

La sẽn mik tɩ yellã ka be fo nugẽ wã, la fo ka tõe n bas beemã maanega, ad fo sẽn bãng tɩ f tara koeegra, tɩ yaa nims-maaneg la tuubg la yaafa-kosg sẽn solga, la fo sẽn le bãng tɩ fo ka sõmb n tall zʋg-kãnga wã, yel-kãnsã tɩlgda foog n yi beemã maanega wẽnga.

La tõnd sẽn gʋls masaal-bil kãnga masaal-kãngã pʋga, yaa sẽn na yɩl n wilg yaafa kosgã sẽn solga, la sẽn na yɩl tɩ ned ra wa rɩk ziri n maan sɩd ye, la sẽn na yɩl t’a ra wa sãam a zab-n-taaga sẽn tar bʋʋma yʋʋre, t’a yaa wẽgd n ka tar bʋʋm ye.

Yell sẽn tar tags-n-gesga:

Raar a yembre, mam yãnda rao sẽn yaa diin soab n yaa bãngda, t’a sãbsd bãng-kẽeng soab sẽn ka be ne-a, a polentika tagsg pʋgẽ, hal n wa tɩ sek a  kɩfl-a, la a pẽgd la a waoogd munaafɩk sẽn be ne-a polentikã pʋgẽ, tɩ woto fãa yaa bũmb sẽn tar tõkr ne beemã maanegã raabo. La woto fãa yaa dũni baoob yĩng welg-taabã yell baasgo.

Polentika yel-wẽn-kãnsã rigemd mam yĩisã, tɩ mam yeel tɩ : « Mam kota Wẽnnaam gũudum n yi a soԑtãan la polentikã » "أعوذ بالله من الشيطان والسياسة" . La hal ba raara tԑka, mam fooga m mengã n yi polentikã pʋgẽ.


42. Page

Neng a nu n soaba :

Neng a nu n soabã vẽnegd n wilgdame tɩ sɩdã tõdgrã la welg-taabã, yaa bũmb sẽn sãamd zĩid-n-taar vɩɩmã.

B sã n yeel tɩ sɩd la hakɩɩka waa Hadiis zɩsg pʋgẽ tɩ “Mam poorẽ damba yõs-taaba yaa yolsgo” La d miime tɩ welg-taab me sã n yaool n ka be, yõs-taabã ka zĩndid ye, tɩ welg-taabã me yaool n yaa bũmb sẽn tɩlgd pʋgdbã n yit taoor-rãmbã wẽgdã, bal tẽngã nin-bԑdã sã n zems taaba, la b sẽn weoogd poor-n-pʋgdbã la b wẽgd-ba. La welg-taabã sã n beẽ, ad b sẽn wẽg-a soaba na n lebg n tɩ lalla zãma a to, n paam n tɩlg a menga? Sẽn paasde, ad tagsã la yamã yõs-taaba, yɩta sabab n vẽneg hakɩɩkã?

Leokr sẽn be beenẽ yaa wala sẽn wata:

Leokr sẽn be pipi sʋkrã zugu:

Ad yõs-taab ning yell sẽn wa Hadiisa pʋga, yaa yõs-ta-sõngã. Rat n yeel tɩ: Ned buud fãa nidgda pãng a sora manegr la a piuugr yĩnga, pa neb a taaba soya wurb la a sãang yĩng ye, ayo, a nidgda pãnga b manegr la b pidsg yĩnga.

La ãmmaa yõs-ta-wẽngã, yẽ yaa ned buud fãa sẽn na n nidgd pãnga, neb a taaba soyã la b tagsã sãang yĩnga, ne beem-soalgdg la beem-vẽeneg maanego, la rẽ yaa bũmb sẽn ka sakde, Hadiis-kãngã wԑԑngẽ, bal neb nins sẽn takd taab la b zabd taaba, ka tõe n yals ne tʋʋm sõng ye.

Leokr sẽn be sʋkr a yiib n soabã zugu:

Ad welg-taabã sã n yaa sɩdã yĩnga, a na n sõnga sɩdã rãmba. La welg-taab ning sẽn yaa sɩdã tõdgr la yõorã yamleoog sõngr raaba, tõnd sẽn ne-a soab rũndã zãmaana pʋga, yẽ yaa wẽgdbã la a sõngda. Bal a lebga wẽgdbã tikr-zĩiga. Bal a soԑtãan sã n wa sõng ned ning sẽn welgda sɩdã tõdgr yĩnga, t’a welg n tũ a raabã, nin-kãngã na n kosa yols n kõ a soԑtãan. La ba tɩ ned a to sã n be sull a to wã pʋgẽ, n yaa tɩrg wala malԑka, a na n maan-n-zʋʋga a zug la a wẽg-a, hal n wa tɩ kãabd-a.

Leokr sẽn be sʋkr a tãab n soabã zugu:

Ad tagsã sẽn mi n yõsd-taab n vẽnegd sɩdã la hakɩɩkã, yaa soyã bal n yõs-taaba, sã n pa rẽ, raabã la tikrã yaa bũmb a yembre, tɩ kɩt t’a vẽned sɩdã nemsã gilli, n sõngd sɩdã la hakɩɩkã.


43. Page

La tagsã yõs-taabã sã n yaa welgrã raab ne waoog-m-meng la nin-mengre, la sagl-wẽng yõorã sẽn yaa wala A Fɩr’aona yĩnga, la piuugã raab yĩnga, hakɩɩk baa fʋɩ ka vẽnegd a pʋgẽ ye, a pʋs n ningda fɩtna bug-pãrs a pʋgẽ. Bal segdame tɩ b zems taab bõn-baoodgã pʋgẽ, la mikame tɩ seg-taab zĩig ka be bãmba yam-yãaba ne taab sʋk tẽn-gõngã zug ye. La sẽn le mik tɩ ka sɩdã yĩnga, fo mikdame tɩ maan-n-zʋʋk sẽn ka tar tԑk n be a pʋgẽ, la a yɩt sabab n wat ne welg-taab sẽn ka tõe n wʋm-taaba, la rũndã rũndã zãmaana vɩɩmã yaa kaset yel kãnga zugu.

Gilbu:

Nao-kẽnd-bԑd-kãnsã : “Nonglmã Wẽnnaam yĩnga” la “Gẽegã Wẽnnaam yĩnga” la “Bʋʋdã Wẽnnaam yĩnga” sã n ka yɩ vɩɩmã nao-kẽndre, munaafɩklmã la welg-taabã na n yãmba zĩigã.

Yaa sɩda, ninsaalã sã n ka rɩk “Gẽegã Wẽnnaam yĩnga” la “Bʋʋdã Wẽnnaam yĩnga” n maan a nao-kẽndre, la a ka rɩgl nao-kẽnd-kãnsa a neng taoore, a na n yɩɩ wẽgd a tẽeg-tɩrgã baoob pʋgẽ.

Yell sẽn tar tags-n-gesga:

Wakat a yembr pʋgẽ, la Imaam Alli –Wẽnnaam yard be a yĩnga- tõog kɩfr n lub-a tẽnga, n foog a sʋʋg n na n kʋ-a, tɩ kɩfrã tʋbs a nengã zugu, t’a bas kɩfrã n ka kʋ-a ye, tɩ kɩfrã sʋk-a tɩ: bõe yĩng la fo sẽn ka kʋ maama?

T’a Alli yeel tɩ: “Mam da rat n kʋʋ foo Wẽnnaam sora yĩnga, la fo sẽn tʋbs mam nengã zugu, yika mam sũurã, tɩ mam yõora kẽes a toogo, tɩ mam wẽnd-yĩngã sa, rẽ n kɩt tɩ mam ka kʋ-fa”.

Tɩ kɩfrã yeel tɩ: “Mam raaba ra yaa sẽn na yik fo sũura, sẽn na yɩl tɩ fo kʋ-m tao-tao, la sã n mikame tɩ yãmb dĩina yaa yɩleng la wẽnd-yĩng n ta a woto, wilgdame tɩ yaa sɩd-dĩina”.

Yell a to sẽn maan n tar tags-n-gesga:

Daar a yembre, bʋ-kaood a yembr wa n rat n kʋʋg wagdr nugu, tɩ sũ-toog la gẽeg tagems vẽneg a nengẽ, t’a taoor soaba sẽn yaa tẽeg-tɩrg-soabã sẽn yãnda alhaal kãnga a nengẽ, tʋʋm kãnga pʋgẽ wã, yiis-a a tʋʋmdẽ wã. Bala a sã n da kʋʋgd ne lislaoongã sãri yʋʋr yĩnga, nedã nin-bãaneg naan n yõk-a, la a kõon n kʋʋg-a ne sũ-yikr ye, la nin-bãan-zoeer me ka na n kɩt t’a bas-a ye.

Sã n yaa woto, a ka tõog n yals ne a tʋʋmda ne tẽeg-tɩrg ye, bala a kõ a yõora pʋɩɩr bʋ-kãngã pʋgẽ.


44. Page

Zĩid-n-taag alhaal sẽn zabd sũuri, la zĩid-n-tar bã-kԑgenga, n pogend lislaambã sũya.

Ad ba ne neb nins sẽn zãadb weeglem-yamã, b basda zakẽ beemã la b yĩmd a yelle, yɩng-bԑԑbã waoog la b pigba wakato. Bala b mii zĩid-n-taarã manegrã. La yaa bõe yĩng tɩ neb nins sẽn gomdb tɩ b sõgenda lislaoongã ka yĩmd b beem-gɩrsa yelle, n manegd n yalgd beem soy ne-ba, tɩ bԑԑb sẽn ka tõe n bãng n sõd n yaool n sogend n zab ne bãmba?

Ad alhaal kãnga yaa lʋɩɩs la wẽng la zãmb ne lislaoongã zĩid-n-taarã vɩɩmã.

Toagsg sẽn tar tags-n-gԑsga:

Ad “Hasnaan” buud a yiib n da zĩnd tɩ beem be b sʋka. La ba ne sẽn mik tɩ buud fãa kʋ a to wã neb sẽn yɩɩd pis-nu wã, ad buud a to wala “Sabkaan” pa rẽ bɩ “Haydaraan” buuda sã n wa n na n zab ne-ba, ad bu-kãnsã b yiibã sẽn tar beem ne taaba yĩmda b beem-kʋdgã yelle, la b yals ne taaba, n ka le tagsd b zakẽ-beemã yell ye, hal tɩ b wa tõog n gɩdg yɩng-bԑ wã.

Yaa yãmb a muumin-damb zãma!

Yalla yãmb mii bԑԑbã sõor sẽn ta to-to, neb nins sẽn yaa wala buud-damb ka-tԑka, sẽn sogl n dat n pig limaoongã rãmb buuda? Ad b yɩɩda zĩ-gils koabga, wala zĩ-gils sẽn kẽ taaba.

La yalla segda ne liimaoongã rãmba –sẽn wa n yaa neng ning fãa- tɩ b kɩll n pʋg b yõorã raabo, la b tõdg sɩd ne beem maanego, yԑl a yiib nins sẽn yaa sabab n yolsd sor n kõt bԑԑbã tɩ b pig yãmba, la b pakd rignoor n kõt bԑԑbã tɩ b kẽed lislaoongã harma pʋgẽ, tɩ yaool n yaa tɩlԑ ne bãmb wakat kãnga tɩ b gad-taab la b sõngd taab n teeg bԑԑbã.

La ad bԑԑbã sullsã, sẽn sɩng ne menengã rãmb la wẽnd-ka-be wã rãmba, n tɩ tãag kɩfendã dũni la dũni wã rabeem-damba la a mosɩɩb-damba, b yaa zĩ-gils sẽn kẽ taaba, n lebg bũmb sẽn namsd yãmba, la zĩ-gils tɩ sãnda be sãnda poorẽ n get yãmb ne yã-beed la gẽega. Bԑԑbã kõbg toor-toora tõe n taa pis-yopoe. Ad yaa lislaoongã ma-biirã n yaa fo zab-teoog sẽn tar pãnga, la fo bok-wũundg sẽn tar bas-m-yam, la fo tẽng sẽn yaa gũudum zĩiga, bԑԑb kãnsa fãa gill taoore.

Yaa foo lislaama! Sã n yaa woto bɩ f bãng tɩ lislaoongã zak-kãngã niimsg ne beem-yaals la sabab valems yaa bũmb sẽn ka sakd ne yam, la bũmb sẽn yõsgd ne lislaoongã manegre, bɩ f neke!


45. Page

La sɩd la hakɩɩka waa Hadiis-zɩsd pʋgẽ tɩ: “Nin-wẽnsã la namsdb nins sẽn na n wa zãmaan-yaoogã pʋga, n zãad munaafɩklmã la menengã taoora, wala a Sʋfyaani la a Aldagԑԑl la sẽn wẽnd bãmba, b na n bẽda nebã la lislaambã yã-beedã la b wels-taabã, n sẽeg fɩtna wã la sãangã, la b yõgd lislaoongã soolmã sẽn yaa bedrã ne pãng sẽn yaa kɩdga.

Yaa yãmb muumin-damba!

Y sã n ka rat tɩ b yõg-y tɩ y lebg nin-yaalse, bɩ y tabend y sɩda zugu, la y kẽ aaya-kãngã “Ad muumin-dambã yaa ma-biisi” ﴿إنما المؤمنون إخوة﴾  gũudum zakã pʋgẽ, n teeg wẽgdb nins sẽn tikd yãmb yõs-taaba n maand b mensã gũudum n zabd ne yãmba. Sã n ka rẽ, y ka na n tol n tõog n gũ y vɩɩma ye, y le ka na n tol n tõog n zab n deeg y hakԑ wã ye.

La d yaool mii vẽenega, tɩ gãndaad a yiib sã n teeg taaba, bi-kɩdg tõe n pãba b yiiba, la tãms a yiib sã n be n zems taam baskɩl zugu, ad kug-bil tõe n sãama b yiiba zems-taaba, la a reem ne b yiiba, rat n yeel t’a zẽkda b yiiba yembr yĩngr la a sik a yembrã tẽngre.

Yaa yãmb liimaoongã rãmba!

Hakɩɩka yãmb yã-beedã la y wels-taabã, la y beem-solgdɩ wã la beem-vẽengã raabã na n kɩtame tɩ y pãngã booge, tɩ pãn-kɩdg wa tõog-y yã.

Y sã n tar tõkr ne zĩid-n-taar vɩɩma, bɩ y rɩk nao-kẽnd-kẽeng kãngã: “Muumin ne a to yaa wala meoongo, b sãnda kengda sãnda” "المؤمن للمؤمن كالبنيان يشد بعضُه بعضًا"[1] tɩ yɩ y vɩɩma nao-kẽndre, sẽn na yɩl tɩ y tɩlg n yi dũni keelmã la weoogrã la Laahr zu-beedã.

Neng a yoob n soaba:

Ad beemã la sɩdã tõdgrã sãamd vɩ-solgdgã la tũudmã manegrã, bala a yeebda pʋ-peelmã sẽn yaa paam-m-mengã sabab la tɩlgrã roadgã. La woto yaa tɩ bala, tõdgdã sẽn welg toora maanda yɩɩr n dat n yɩɩg a zabd-n-taaga, a tʋʋm sõma wã pʋgẽ. La noor wʋsgo, a ka tõe n paam segl-sõng ne tʋʋm sẽn yɩlg Wẽnnaam yĩng ye. Sẽn le paasde, ad a tũusdame n nong ned ning sẽn welgd n lalld-a bʋʋda la tʋmd-n-taara pʋga, tɩ kɩt t’a ka tõe n bʋ ne tẽeg-tɩrg ye. La yaa woto bal tɩ zabrã la beemã maanega kɩtd t’a kongd “pʋ-peelmã” la “tẽeg-tɩrgã”, yԑl nins sẽn yaa yẽg-bԑd tʋʋm-sõma wã pʋga.

Neng a yoob n soabã yaa wok wʋsgo, la d na n seka d mens ne alkadr kãnga, bal a zĩigã ka baood gom-wogd ye.


[1] Yaa Hadiis sẽn be soahɩɩhʋ Albʋhaarɩ pʋgẽ nimmor 467