Bõn-pɩndg piig la a yembr n soaba “sũnna daragԑ rãmba” “la bida wã bãag tɩɩm”
NAVIGATION
1. Page
BÕN-PƖNDG PIIG LA A YEMBR N SOABA
“SŨNNA DARAGԐ RÃMBA” “LA BIDA WÃ BÃAG TƖƖM”
بسم الله الرحمن الرحيم
﴿لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ﴾ إلى آخر الآية (التوبة: 128)
(Sɩd la hakɩɩka tẽn-tʋʋm n wa yãmb nengẽ sẽn yi yãmb mensã pʋgẽ…)
Aaya-kãnga pipi makaam yaa “minhaagɩ sũnna[1]” la a makaam a yiib n soab yaa “Sũnna daragԑ-rãmbã[2]”
﴿فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُلْ حَسْبِيَ اللهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ﴾
(التوبة:129)
(B sã n gũd-kuidg n bas foo bɩ f yeel tɩ Wẽnnaam seka maam, soab ka be sẽn ka Yẽ ye, yẽ la mam bobl m mengã ne, Yẽ la Al-ars-zɩsgã soaba)
(Taoba: 129)
﴿إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ﴾
( آل عمران: 31)
(Yãmb sã n nong Wẽnnaam bɩ y pʋg maam tɩ Wẽnnaam na nong-y)
(Aalɩ Ĩmraan: 31)
D na n vẽnega masaal-zulums[3] piig la a yembr gill-gill, sẽn yi masaal-zulums kobs pʋgẽ sẽn be aaya-zɩs-kãnsa b yiibã pʋgẽ.
[1]minhaagɩ sũnna منهاج السنة raabã ne minhaagɩ sũnna wã yaa Lam’a a naas n soaba: yaa masaal sẽn gomd sẽn kẽed nabiyaam ledsbã yelle la a wilgd t’a Alli la lԑdsd a naas n soabã.
[2] sũnna daragԑ-rãmba: مرقاة السنة: bala sũnna ka daragԑ a yembre ye, a daragԑ-rãmba pãng yɩɩda taaba, bala sãnda maaneg yaa tɩlԑ, sãnda me ka tɩlԑ la b basga ka sõma ye, bala sãbsg n be a basga pʋgẽ, sãnda me be tɩ yaa nabiyaama tʋʋm-mimds t’a maanega paasd a soab ziiri. (lԑbgdã)
[3] Nikta النكتة Ya masaal sẽn yaa bãngr masaall sẽn tar maana zulengu, b sẽn maag yĩng n ges n yiis. (lԑbgdã)
2. Page
Pipi masaal-zulungã : Tẽn-tʋʋm-wagellã yeelame (Wẽnnaam yolsg la a tɩlgr be a yĩnga)
"مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتِي عِنْدَ فَسَادِ أُمَّتِي فَلَهُ أَجْرُ مِائَةِ شَهِيدٍ"
« Ned ning sẽn gada mam sorã, mam zãma wã sẽn wat n sãam wakato, ad a soab tara gihaad-zabdb koabg yel-sõmde »
Yaa sɩda, sik sẽn ka be tɩ nabiyaamã sũnna pʋgb yaa zu-loe-kãseng mẽnga, sẽn tɩ yɩɩda bida wã sẽn wat n wil n sẽega wakata, ad wakat-kãnga, a ziirã zẽkdame n paase, la ad sũnna zʋg-bõonesã gũusgu, sẽn tɩ yɩɩda, zãma wã sẽn wat n sãam wakata, hakɩɩka a yaa wẽn-zoԑԑg meng-meng la liimaoon-kԑgeng tagemse.
Ad Nabiyaam sũnna pʋgb tẽegda tõnd Nabiyaam-wagellã yelle, Wẽnnaam yolsg la A tɩlgr be a yĩnga, tɩ tẽeg-kãng kɩt tɩ f paamd Hʋdʋʋrʋl ɩlaahɩɩ[1]. La ad ned ning sẽn gũusda sũn-pɩndgã[2], hal ba a tʋmd-n-ta-bõonesã pʋgẽ, la rɩɩb la yũub la gõeem zʋgd pʋgẽ, a tʋʋm-bõonesã la a rog-ne tʋʋmã[3] lebgda tũudum la sãri tʋʋma, t’a na n paam yel-sõmd a zugu. Bala, a tʋʋm-bõonesã pʋgẽ, a tagsdame tɩ yaa Nabiyaam-wagellã la a pʋgda, la a ning a yamẽ t’a yalsda ne zʋgd sẽn yi sãri wã zʋgd pʋgẽ, tɩ wat a yamẽ wã tɩ Nabiyaam la sãri wã soaba, zĩ-kãng mosa la a sũura wẽnemsd n togl Sɩd-naabã, a naam zẽk yã, sẽn yaa sãri wã gãnegdã menga, t’a paamd hʋdʋʋrʋl ɩlaahɩɩ[4] la tũudum.
La d sã n kell n pa yel-solgdg kãnga zugu, ad ned nĩng sẽn dɩka sũn-pɩndgã pʋgb n maan a tʋʋm-minimdi, hakɩɩka a wẽnemsa a tʋʋm-minimdi wã tɩ lebg a tũudum, la a tõe n kɩt t’a vɩɩma fãa gill wom biisi, t’a paam yel-sõmd a zugu.
[1] Hʋdʋʋrʋl ɩlaahɩɩ الحضور الإلهي A maana wilgdame tɩ Wẽnnaam bee ne ninsaalã la a gũusd-a.
[2] sũn-pɩndga السنة السنية: yaa nabiyaama sũnna fãa gilli, bala a tara nuura tɩ ned sã n tʋm-a a kãndgd-a lame n tʋg sor sẽn yaa vẽenega.
[3] rog-ne tʋʋmã أفعاله الفطرية tʋʋmd ning fãa sẽn yaa tɩtԑ ne ned buud fãa t’a tʋme, zem t’a yaa lislaam t’a ka lislaama, bilgr wala rɩɩb la yũub.
[4] hʋdʋʋrʋl ɩlaahɩɩ الحضور الإلهي yaa sẽn na n wa a yamẽ wã t’a bãng tɩ Wẽnnaam bee ne-a wakat fãa la a gũusd-a
3. Page
Masaal-zulung a yiib n soabã: A Imaam Rabbaani Ahmad Faarʋʋk[1] yeelame: “Mam sẽn wa n pãrgd sayrʋ-raohaani[2] pʋgẽ, mam yãndame tɩ waliimbã sull sẽn tɩ yɩɩd ne nuura la zɩslem la sõmblem la laafɩ, yaa neb nins sẽn rɩk sũn-pɩndgã pʋgb n maan b sorã yẽgra, hal ba ne moeemb[3] nins sẽn be sull-kãnga pʋga, b tara zɩslem la neerem n yɩɩd waliim-bԑdã sẽn be sul a taaba pʋga.
Yaa sɩda, yʋʋm tus a yiib n soaba dĩina palemsda, a Imaam Rabbaani Ahmad Faarʋʋk togs sɩda: “Ad ned ning sẽn dɩk sũn-pɩndgã n maan a yẽgre, a na n paama Wẽnnaam nonglem zĩige, Nabiyaam zug-maasem yĩnga.
Masaal-zulung a tãab n soaba: Wakat ning a Sayiid sẽn yaa talgã sẽn wa n nidgd-pãng n na n yi “Sayiid kʋdgã[4]” alhaalẽ wã, a sũurã ne a yamã ra leebda hakɩɩk-rãmbã sʋkse, seb-kԑgeng sẽn tar rabeem pʋgẽ, toagend kaalem yĩnga, la yõorã sẽn yaa sagl-wẽng soaba, n yaa belgda sababo, b yiibã ra yɩɩme n leebdẽ, n yit saasẽ wã n wat tẽngẽ wã sasa ninga, la rʋʋgd n yit tẽngẽ wã n tʋgd saasẽ wã sasa ninga, yaa woto bala, t’a be rʋʋb la sigb pʋgẽ, la yaa wakat-kãng la a yãnd tɩ sũn-pɩndgã masaala-rãmbã -hal ba ne a zʋg-bõonesã- yaa wala busoal[5] n wilgd koglgã teesg zĩigã, n le yaa wala tagems sẽn be so-wẽng la so-lik pʋgẽ, mam sẽn wa n mik m menga sɩyaaha rʋʋhɩya[6] kãnga pʋga, weoog-kԑgeng zug tɩ zɩ-zɩsd zɩlg m poorẽ wã, tɩ mam pʋg sũn-pɩndgã sẽn tar tõk ne alhaal-kãnga wã, mam paam peemsg la vʋʋsem, tɩ yaa wala a zẽka mam keelma n lak n bas-ma. Mam sẽn dɩk m meng n kõ sũn-pɩndgã yĩnga, mam paama tɩlgr n yi yam-yuus-yuusã la yel-gẽdmã la yɩɩrã, bilgri: yalla manesem-kãnga yaa sɩda, la rĩnga yõod be a pʋgẽ bɩ nin-sõngo?
[1] Yaa Ahmad sẽn yaa Abdʋl Ahd biiga a zaynul Aabɩdɩɩn, alfaarʋʋkɩɩ alsarhandɩɩ b sẽn boond-a tɩ yʋʋm tus a yiib n soab diin-palemsdã. A roga Hind higira wã yʋʋm 971, m maan kaalem higira wã yʋʋm 1034.
[2] sayrʋ arraohaani السير الروحانيYaa wala a Ʋmar sẽn yeel hutba wã pʋgẽ : yaa wala Seennaa Ʋmar sẽn yeel sahaabga zab-lԑԑgẽ wã, t’a yaa sẽn be minbara zugu, “yaa foo Saarɩya, wudg n lill tãnga”
[3] Moeemb nins sẽn pa ta waliimdã daragԑ pʋga.
[4] B boond-a-la taoor t’a ka ta yʋʋm pis-naasa tɩ « Sayiid kʋdgo » la a yʋʋm pis-naasa poor tɩ « Sayiid paalle »
[5] Busoal البوصلةyaa masĩn sẽn wilgd dũni ween-vɩɩs a naasa.
[6] sɩyaaha rʋʋhɩya : السياحة الروحية: yaa tags-zulung Wẽnnaam aaya-rãmba pʋgẽ ned sẽn tõe n tags tɩ Wẽnnaam wa tɩ leems-a bãng-soalgdg neba sẽn ka tare.
4. Page
Maam ne m bas pʋgbã bala, mam mikame tɩ mam bee weoogr pʋgẽ, tɩ soy ka-tԑk me vẽneg mam neng-taoore, tɩ b kõom la b yiib zĩig ka vẽeneg ye, b ka mi a baasg me, tɩ zɩɩba lebg zɩsgo, m ka le tar a tõog me, tɩ sorã lebg lik tɩ m nin yaool n ka ne yɩɩg ye,
La mam sẽn lebg n gad sũn-pɩndgã bala, mam mikame tɩ sorã lebga vẽenega, tɩ bas-m-yam la laafɩ sor vẽnege, tɩ zɩɩbã boog tɩ weoogrã sa, wakat-kãng la mam kõ-sɩd ne Imaam Rabbaani koԑԑgã ne m nifu.
Masaal-zulung a naas n soaba: Raar a yembre, mam mika m menga dũni-sãang pʋgẽ, la haalatʋn rʋʋhɩya[1] pʋgẽ, sẽn vẽneg n yi kũumã yell tagsg[2] pʋgẽ, la hakɩɩk ning sẽn be “kũumã yaa sɩda” yell pʋgẽ, la dũni wã yikrã la a saabã pʋgẽ, tɩ mam ges n mik tɩ mam yaa kũum n yãs kũ-bԑd a tãab zugu.
A pipi kũumã: mam mikame tɩ mam yãsa bõn-vɩɩsã fãa gill sẽn tarb tõk ne mam vɩɩmã, la neb nins sẽn kẽ yaoogã wakat sẽn loog pʋga kũum yaoog zugu.
A yiib n soaba: mam yaa tẽk sẽn yẽesd tao-tao, la gũur sẽn kiid tao-tao zãmaan kãnga pʋgẽ, zãmaan ning sẽn yaa kũ-bedr ning b sẽn mum zãmaan sẽn loogã yaoog sԑԑtã, tẽn-gõng yaad pʋga, sẽn yaa bõn-vɩɩs nins fãa sẽn tar tõk ne ninsaal vɩɩmã kũuma.
A tãab n soaba: Sik sẽn ka be tɩ dũni-kãngã na n saa dũni-yikrã wakata, mam gesg pʋgẽ, yaa wala a zoe n yɩɩme, tɩ kũ-kẽeng kãnga nen-soabg yĩng kɩt tɩ mam be rabeem la yirbg pʋgẽ, a saabã sabab yĩnga, tɩ mam bãng tɩ mam kũumã –sik sẽn ka be tɩ raar n be t’a na n wa yɩ wã- a zoe n waame, tɩ nong-n-taas la bõn-naands fãa gũd-kuidg n bas-ma, tɩ m yãs m yembr tãoo, mam sẽn ki wã yĩnga, ne maana-solgdg ning sẽn be aaya-kãngã pʋga ﴿فَإِن تَوَلَّوْا﴾ (b sã n gũd-kuidga), tɩ b peegd m yõorã n tʋgd zĩig sẽn ka saab pʋgẽ, sẽn yaa wala mogr sẽn ka tar tԑka, tɩ lebg tɩlԑ tɩ m kẽ mogrã, ne yamleoog bɩ modgre, m rat tɩ m pa rate.
[1] haalatʋn rʋʋhɩya الحالة الروحية : yẽ me yaa wala sɩyaaha rʋʋhɩya wã
[2] kũumã yell tagsgo رابطة الموت yaa fo sẽn na n tags tɩ raar n be tɩ fo na n ki, tɩ b rɩk foo n tɩ mum f yembre, tɩ bũmb ba a yembr ka na n pa ne foo rɩlla fo tʋʋma bal tãa, sẽn na yɩl tɩ fo yԑԑs n deng n maneg f tʋʋma, taoor tɩ raar kãnga nan ka wa ye. (lԑbgdã)
5. Page
Mam sẽn wa n be alhaal kãnga pʋga, sẽn yaa sũ-sãang la yel-soalem wakatã, la Wẽnnam aaya-wagellã
﴿فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُلْ حَسْبِيَ اللهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ﴾ (التوبة:129)
(B sã n gũd-kuidg n bas foo bɩ f yeel tɩ Wẽnnaam seka maam, soab ka be sẽn ka Yẽ ye, yẽ la mam bobl m mengã ne, Yẽ la Al-ars-zɩsgã soaba)
wa n fãag maam ne liimaoongã la Alkʋr’aana pãnga, tɩ aayarã lebg bas-m-yam la laafɩ koglgo, tɩ mam yõorã kẽ aayarã pʋgẽ ne bas-m-yam la sũ-noog tԑk-tԑka.
Yaa sɩda, tɩ mam fasem tɩ aayarã maanã zulungã la a maanã vẽenegã maaga mam sũurã, tɩ mam yamã gãande, n kõ maam yĩn-yõgenego.
Yaa sɩda, yaa wala aayarã maanã vẽenegã sẽn yet Nabiyaam wagellã, Wẽnnaam yolsg la A tɩlgr be a yĩnga: “Menemdbã sã n gũd-kuiga, n ball n bas fo sãri wã la f sũnnã , n pa kelg Alkʋr’aana, bɩ f ra yԑԑs ye, la f ra sãam f sũur me ye, la f yeele: mam sԑkd yaa Wẽnde, m dɩkda m meng n bobend ne-A, Yẽnda n naand la a wubd neb nins sẽn na n pʋg mam sãri wã la m sũnnã, n ledsd yãmb zĩigẽ, a naamã zaoog me gũbga bũmb fãa gilli, wẽn-kɩɩs pa tõe n zoe n põs-a ye, la sẽn kotb sõngrã me, sõngrã ka na n wãag n bas-b ye”, yaa woto bal tɩ aayarã maanã sõlgdgã me yetẽ: yaa foog a ninsaala, la yaa foo nebã kãnded la b zu-soabã, bõn-naandsã fãa sã n bas-f n loog n tʋg kaalmẽ, saabã sor pʋgẽ, la bõn-vɩɩsã fãa sã n ki n bas-fo, tɩ nebã bas-fo n kẽ b yaadẽ, la yam-yaal-yaala rãmb me sã n pa kelg-fo, n tɩ kẽ lik pʋgẽ, bɩ f ra yԑԑs ye, la f ra sãam f sũur me ye, yeel tɩ ad mam sԑkd yaa Wẽnde, bala, sẽn mik tɩ Wẽnnaam beeme wã, bũmb fãa ket n beeme, sã n yaa woto, ad neb nins sẽn looga, b pa tʋg b saabẽ ye, ad b kẽnga Al-ars-zɩsgã soab zak a to pʋgẽ, a naam zẽk yã, ad a na n tʋmsa sodaas a taab sẽn ka tԑk bãmb zĩigẽ. Ad neb nins sẽn kẽedb yaadẽ wã pa b vɩɩmã tԑk ye, ad b tʋgda vɩɩm a to pʋgẽ, la Wẽnnaam, a naam zẽk yã, na n tʋmsa tʋʋm-tʋmdb a taab bãmb zĩigẽ wã, a le tara tõog n na n tʋms a yembs nins sẽn ya b tũudbã, sẽn tũudb sɩda sorã, tɩ b wa leds neb nins sẽn lʋɩ menengã pʋga. Sẽn yaa woto wã, ad Wẽnnaam n sekd n yit bũmb fãa gilli, la bũmb ba a yembr pa tõe n sek a meng n yi Wẽnnaam ges-yԑng ye.
6. Page
La aayarã maanã solgdg kãnga yĩnga, kũ-rãmb a tãab nins sẽn tar rabeema, sẽn yԑԑsb maama lebga bũmb a to, yẽnda: yaa tɩ dũni-kẽengã rãmbda a woto, tɩ neb watẽ la b loogdẽ, wala kẽnd la so-toak sẽn tar hɩkma, la gõob sẽn tar tags-n-gesga, la gilgr sẽn tar tʋʋma, tʋʋm basb la tʋʋm rɩkr yĩnga, Bʋ-mit-naaba gũusg pʋgẽ, sẽn yaa Yolsg-naaba la Tõog-naaba la Tẽeg-tɩrg-naabã, sẽn yaa Na-wagella, la sẽn yi A bʋʋd-minmã la A yolsgã pʋgẽ.
Masaal-zulung a nu n soaba: Ad aaya-wagell-kãngã:
﴿إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ﴾ ( آل عمران: 31)
(Yãmb sã n nong Wẽnnaam bɩ y pʋg maam tɩ Wẽnnaam na nong-y)
(Aalɩ Ĩmraan: 31)
A moondame n wilgd Sũnna pʋgb yell bedlem la a yõod sẽn ta to-to, ad aaya-wagell kãnga yaa kɩyaasul ɩstɩnaa’ɩɩ[1] sẽn yɩɩd ne pãng la sɩda, sẽn yi goam-minim bãngr geel-rãmba pʋgẽ, rẽ me la sẽn wata:
Kɩyaasʋl ɩstɩnaa’ɩ wã tara bilgr goam-minim bãngr pʋgẽ tɩ b yetẽ: “Wĩndg sã n puk bala, vẽenem beeme”.
Yellã baas-sõng bilgri b yetame: “wĩntoogã sẽn puka bala, wilgdame tɩ Vẽenemã beeme”
Yellã baas-yook bilgri b yetame: “Vẽenem sẽn ka be wã, wilgdame tɩ wĩntoogã ka puk ye”, yell-baas kãnsa b yiibã – a sõnga la a yooka- goam-bãngr pʋgẽ, yaa gomd sẽn ka tar sik ye, kell n yaa bilg-kãnga buub pay la aayarã sẽn yeta: sã n mikame tɩ y nonga Wẽnnaam, yaa tɩlԑ tɩ y pʋg Wẽnnaam noangã a Mohammad, y sã n ka pʋg Nabiyaamã, wilgdame tɩ y ka nong Wẽnnaam ye, sã n mikame tɩ yãmb nonga Wẽnnaam, nonglmã na n waa ne Wẽnnam noangã sũn-pɩndgã pʋgbo.
Yaa sɩda, sik ka be tɩ ned sã n kõ-sɩd ne Wẽnnaam, a na tũ-a ye, sik ka be me tɩ sor sẽn yɩɩd ne tẽeb la koeelem la tɩrlem tũudmã soy pʋsẽ yaa sor ning Wẽnnaam noangã sẽn wilg-a soab la a tũ-a wã ye, yolsg la tɩlgr be a yĩngã.
Yaa sɩda, bãng tɩ Kũun-naabã sẽn yaa neerem soaba –soab ning sẽn pids dũni wã ne neema-kẽeng kãnga wã- sãmbs ka be t’A baooda zaam-n-beoog pʋʋsg yamã rãmb nengẽ ye, sẽn zemsd ne neema-kãnsã.
[1] kɩyaasul ɩstɩnaa’ɩɩ القياس الإستثنائي : geelg sẽn welg toor zalle, Yaa magb ning b sẽn wilgd yellã sɩngrẽ, yellã baas-sõngo, pa rẽ bɩ a yooko.
7. Page
Ad Kũun-naaba sẽn yaa na-wagellã –sẽn nagsa dũni-kẽengã ne alkadr kãnga sẽn ya a naanegã yel-soalmã- sik ka be t’A na n dɩka ned ning sẽn yɩɩda ne sõmblem bõn-naands nins sẽn tarb yamã pʋgẽ, tɩ yɩ A no-rԑԑs la A gomd-n-taag ye, la taasd la taoor-soab ne a yembsã ye. La y bãng tɩ yãmb soab-kãnga sẽn yaa neerem la pidb naaba -sẽn naana dũni-kẽeng kãngã tɩ ya a neermã la a pidbã sẽn ka tԑka vẽnegr zĩigã- sik ka be t’A na n kõo tũudum alhaal sẽn yɩɩd ne sõmblem ned ning sẽn yɩɩd ne tiging la sõmlem la mak-sõng ne bũmb ning a sẽn nonga la a nong a vẽnegrã, sẽn yaa pidb la yʋy la sõmblma ye, la A maan a alhaalã tɩ yaa tikr la togs-n-taar neb a taaba yĩnga, la A na n pirsa nebã fãa la A keng b pԑlg ne a pʋgbo, sẽn na yɩl t’a alhaal sõngã sẽn yaa neerã vẽneg nebã taaba nengẽ.
Goamã gilbu: Ad Wẽnnaam nonglmã kɩtdame tɩ sũn-pɩndgã pʋgb lebg tɩlԑ, Tuubaa[1] be ne ned ning sẽn paam pʋɩ-bedr Sũn-pɩndga pʋgb pʋgẽ, la wɩɩbd me be ne ned ning sẽn ka nanda Sũn-pɩndga, la a be bida wã pʋgẽ n faooda.
Masaal-zulung a yoob n soaba: Hakɩɩka Nabiyaam-wagellã yeelame, Wẽnnaam yolsg la A tɩlgr be a yĩnga,
"كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ وَكُلُّ ضَلاَلَةٍ فِي النَّارِ"
" yel-sɩngdg buud fãa dĩinã pʋgẽ yaa menengo, la meneng buud fãa baasg yaa bugmẽ. البدعة: bidã(yel-sɩngdga): yaa bũmb ning sẽn ka tar yẽgr lislaoonga diinã pʋgẽ.
a moore: bãng tɩ dĩin-yɩlemdã zeng-raadã la a sũnnã nao-kẽndrã tõdgre, la a mongr ne waoogr la manegre, la a tedgr ne yel-paal a sẽn pida poore, wala aayarã sẽn yete:
﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾ (المائدة:3)
(Rũnda, mam pidsa y dĩina n kõ-yã) (sʋʋrat maa’ɩda)
Pa rẽ bɩ yel-paal sɩngre, tɩ yaa wala a sɩngdã neeme tɩ zeng-raadã la nao-kẽnda nins Nabiyaamã sẽn wa ne wã ka pida –wã me rig-n-zãaga ne Wẽnnaam- ad-a yaa meneng la bugum.
[1] Tuubaa طوبى: yaa Arzãna pʋgẽ tɩɩga, la tʋlsma ya Arzãna fãa gilli.
8. Page
Ad sũn-pɩndgã tara daragԑ-rãmba, sãnda n be beenẽ t’a tʋʋm yaa waagiba, t’a basg ka segd ye, la sak-kãnga b vẽeneg-a-la sãri-yɩlengã gaf-rãmb pʋgẽ, bãmb me la sãri bʋʋd nins sẽn bʋ-n-manega, b sẽn ka tõe n mams b tedgre, sẽn wa n ya neng ning fãa.
Sãnda me n be beenẽ sẽn yaa naafɩl-rãmba, la yẽ me pʋya zĩis a yiibu:
A pipi yaa tũudmã sũn-damba, yẽ me yaa bũmb b sẽn vẽneg sãri wã gaf-rãmbẽ, a tedgr me yaa bidã.
La sak a yiib n soab: b boondame tɩ “zʋgdo[1]”, yẽ me b wels-a-la Nabiyaamã vɩɩm gaf-rãmbẽ, yel-bãmb yõsgr me ka boond tɩ bidã ye, la a tõe n yɩɩ yõsgr ne Nabiyaam zʋgdã, la a yõoda la a nuura wã la zʋgdã menga kongre, la sũnnã sak-kãnga yaa Nabiyaam-wagellã tʋʋmã pʋgbo, tʋʋm nins b sẽn mi ne Tawaatʋra[2], a tʋʋm-minimds pʋgẽ la a zĩnd-n-taar tʋʋm pʋsẽ, la tʋmd-n-taar pʋsẽ, sẽn yaa ninsaal rog-ne tʋʋmã. Bilgri, wʋsg n be sũn-pɩndgã pʋgẽ n wilgd goam zʋgdo, la alhaal-rãmb zʋgd nao-kẽnda, wala rɩɩb la yũub la gõeem zʋgdo, la zĩnd-n-taar buud fãa zʋgdo, b boonda bãmba fãa tɩ “Zʋgdo” ned ning fãa sẽn pʋgda zʋg-kãnsa maanda a tʋʋm-minimdsã tɩ lebg tũudum, la a paamd yõod sẽn bedem zʋg-kãnga pʋgẽ, bala a zʋg-bilã gũusgã, a tẽegd-a-la Nabiyaamã yelle, tɩ nuurã pukd a sũurẽ wã.
Ad sũn-dambã sẽn yɩɩd ne zu-loԑԑg la zɩslem sẽn yi sũn-pɩndgã pʋgẽ yaa sũn-damb nins sẽn tar tõkr ne lislaoongã tagemsã. La lislaoongã tagemsã –wala tũudmã- yaa lislaoongã zãma wã fãa gill hakԑ, sẽn yaa zãma wã zu-loԑԑgã. La wala zãma wã fãa gill sẽn nafd ne ned a yembr sẽn na n yals ne-a wã, ad a basbã me ya b fãa gill zu-loԑԑga. Tagems-kãnsa buuda, b vẽnegd-a lame tɩ maan-tɩ-b-yã pa kẽ a pʋgẽ ye, a yaa bũmb t’a yellã zu-loԑԑg yɩɩda faril-rãmb nins sẽn welg ne ned fãa wã, ba tɩ tagems-kãnsa sã n yii naafɩl-rãmbã pʋgẽ.
[1] zʋglgo ألآداب : yaa zʋg-sõng ning nabiyaama sẽn zʋgl neba b dĩina la b vɩɩma yԑla pʋgẽ.
[2] Tawaatʋrالتواتر yaa Nabiyaam hadiis zãma wʋsg sẽn dԑԑg-a Nabiyaam nengẽ, tɩ zãma wʋsg me reeg-a n yi bãmb nengẽ hal tɩ wa ta tõnd. (lԑbgdã)
9. Page
Masaal-zulung a yopoe n soaba: Ad sũn-pɩndgã yaa zʋgd gilli, masaall ka be a masaal-rãmba pʋgẽ rɩllame tɩ nuura la zʋgd be a pʋgẽ, la hakɩɩka tẽn-tʋʋm-wagellã yeelame, Wẽnnaam yolsg la a tɩlgr be a yĩnga:
"أَدَّبَنِي رَبِّي فَأَحْسَنَ تَأْدِيبِي"
(Mam soabã zʋgla maam, n maneg m zʋglgã)
Yaa sɩda, ad ned ning sẽn maaga a yĩng n ges Nabiyaam vɩɩmã, la a mi sũn-pɩndgã, a na bãng vẽeneg tɩ Sɩd-naabã, a naam zẽk yã, tigma zʋg-sõngã kõbg fãag a noangã zugu, la ned ning sẽn basa a sũnna, ad a basa zʋgdã, t’a soab alhaal lebg sɩdgr ne kibarã"بِي أَدَبْ مَحْرُومْ بَاشَدْ أَزْ لُطْفِ رَبّ" [1] (Zʋgd kaalem mongda ned Wẽnnaam neemã la a yɩɩdlem), t’a tɩ lʋɩ zʋg-wẽng sẽn tar bõn pʋgẽ.
Sʋkre: Zʋgd-maaneg na n yɩɩ wãn-wãn ne yel-soaandɩ mitã sẽn yaa Minim-naab la Nenem-naab ne bũmb fãa gilla, soab ning bũmb ba a yembr sẽn ka soalg-A wã, la b pa tõe n solg ne Wẽnnaam me bũmb ning sẽn pa sakd gesg ye, la zʋgd pʋgẽ, d segd n luda bũmb ning sẽn pa sakd gesga, la ned yaool n pa tõe n solg bũmb ne Wẽnnaam sẽn yaa yel-soaandɩ mitã ye?
Leokre:
Pipi: Ade, wala Naaneg-naabã sẽn yaa Na-wagellã sẽn dat n vẽneg a naanegã la a bãngrã neera ne koglg sẽn pida, la a lud yel-kiti sẽn pa sakd gesgã ne bõn-lutsa, la a nags a neema wã, sẽn na yɩl n tak nin-gesg n tʋg-a wã, woto bala, a ratame n vẽneg a bõn-naandsã la a yembsã, sʋʋrg la alhaal sẽn be neer pʋgẽ, bãngdbã la yamã rãmb a taabã taoore, bala, b vẽnegrã alhaal yook pʋga, tõe n yɩɩ wẽn-kɩɩsgo, la zʋgd kaalem maaneg ne Wẽnnaam yʋyã sãnda, wala Neerem-naaba, Nagsg-naaba, Lomsg-naaba la Bʋʋd-minim-naaba. Yaa woto bala, ad zʋgd nins sẽn be sũn-pɩndgã pʋga, ya f sẽn na n dɩk zʋgd menga, sẽn zemsd ne yãmb naandã sẽn yaa Na-wagella yʋyã.
Yiib n soaba: Wala tɩbsg raab yĩng sẽn tõe n kɩt tɩ logtor ges pʋg-zẽms[2] yĩn-wil nins gesg sẽn yɩɩd ne haraama, tɩ b lakd n wilgd-a pakr wakatã, tɩ b ka boond woto tɩ zʋgd kaalma, ayo, n yetẽ tɩ yaa tɩbsgã nao-kẽndr n dat woto wã, tɩ yaool n pa sakd ne logtor kãnga t’a ges pʋg-zẽms yãna, a sẽn yaa rao bɩ waazʋ-maand la taasda yĩnga, pa rẽ bɩ karen-saamb bɩ seookã, pa rẽ bɩ a yaa bãngda yĩnga, la zʋgd me pa kõ sor tɩ pʋg-zẽmsa me vẽneg b yãna n wilg-a ye, la a vẽnegrã nen-kãngã wԑԑngẽ, yaa yãn-kaalg tʋʋmã.
[1]Yaa ne Faaris rãmb zɩlemde.
[2] pʋg-zẽms الأجنبيات: yaa pagb nins gɩdgr sẽn ka be tɩ f kẽ kãadem ne-b rãmba.
10. Page
Yaa woto bala, ad Naandã sẽn yaa na-wagellã tara yʋy wʋsgo, la yʋʋr fãa tara a vẽnegr toor zalle.
Bilgri, wala Wẽnnaam yʋʋr sẽn boond tɩ “Yaafg-naaba”, rata zũnuub belem, la yʋʋr sẽn boond tɩ “Ludb-naaba”, rata kongr belem, woto bala, ad Wẽnnaam yʋʋr ning sẽn boond tɩ “Neerem-naaba” pa rat n yãnd yook ye, la naam yʋy sẽn wilgd neerem la pidbã, wala “Lomsg-naaba”, “Kũun-naaba”, “Bʋʋd-minim-naaba” la “Yolsg-naaba” ratame tɩ bõn-naadsã modg n tall sʋʋr-sõng la alhaal-sõng b pãng-tõog tԑka.
La naam yʋy-kãnsa sẽn wilgd neeremã la pidbã ratame n yã a neermã Malԑksã la zĩn-dambã la nebã nin-gesg pʋgẽ, ne alhaal neer nins sẽn be bõn-naandsã pʋga la b zʋg-sõngã pʋga.
La woto bala, ad zʋgd nins sẽn be sũn-yɩlengã pʋga yaa bũmb sẽn teesd zʋg-zɩsd kãnsa sẽn zẽkã, la a nao-kẽndsã la a bilg-rãmbã.
Masaal-zulung a ni n soaba: Ad aayarã: ﴿لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ﴾ (Hakɩɩka tẽn-tʋʋm n wa yãmb nengẽ) n tɩ tãag a baasgã -aayar ning sẽn wat aaya-kãngã taoorã, ﴿فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُلْ حَسْبِيَ اللهُ﴾ (B sã n gũd-kuidg bɩ f yeel tɩ Wẽnnaam seka maam)- vẽnegda Nabiyaam-wagellã nin-bãan-zoeera sẽn pida, Wẽnnaam yolsg la A tɩlgr be a yĩnga, la a yolsgã ne a poorẽ damba sẽn ta to-to. Rẽ poorẽ tɩ aayarã yeele: ﴿فَإِن تَوَلَّوْا﴾(B sã n gũd-kuidgã), yaa yãmb a neba, la yaa yãmb a lislaamba! Kԑlg-y la y bãng-y, bõe wẽgb la fãab tʋʋm n zeme, la bõe yalemd la yam-kaalg tʋʋm n zem yãmb sẽn balled n basd Nabiyaam sũnnã, la bʋʋd nins nin-kãngã soaba sẽn yaa nin-bãan-zoԑt la yolsdã sẽn taasã, ned ning sẽn kãnda yãmb ne nin-bãan-zoeer sẽn ka tԑka, la a maan a pãng-tõog tԑk yãmb na yɩ neer yĩnga, la a saag yãmb nod-solgdɩ[1] wã n tɩbs-a ne a nin-bãan-zoeerã sẽn pida, ne bʋʋd ning a sẽn wa ne wã la ne sũn-pɩndgã tɩɩma, tɩ yaa wala yãmb tõdgda yols-kãnga sẽn yaa vẽenegã tɩ ka sɩda, la y yagsd a nin-bãan-zoeerã sẽn yaa vẽeneg ninã pʋga!.
[1] nod solgdɩ جروح معنوية yaa bã-wẽns nins sẽn solg n be ne ninsaalã t’a yaol n ka mi ye, wala sũkĩira bilgri.
11. Page
Yaa foog a tẽn-tʋʋm sẽn yaa yolsdã, la yaa foog a tẽn-tʋʋm sẽn yaa nin-bãan-zoԑtã, nin-kãnsa rãmb sã n ka bãng fo nin-bãan-zoe-kẽengã la f yols-kẽengã, n ka nand b yiibã, la b sã n ball n bas-fo, n ka kelg-fo, b yalemdã la b yam-kaalgã yĩngã, bɩ f ra sãam f sũur ye, bal Sɩd-naabã, a naam zẽk yã, soab ning saasã la tẽngã sodaas sẽn be a nugẽ wã, la soab ning sobendã naam sẽn gũbg Al-ars-zɩsg ning sẽn gũbg bũmb fãa gilla, Yẽ la f sԑkdã , Yẽ n le tigimd fo kɩrengã, zãmã sẽn yaa tũudb ne sɩda, la a kɩt tɩ b kelgdẽ la b fasmdẽ, la b sakd fo bʋʋdã.
Yaa sɩda, masaall ka be a Mohammad sãri wã la a sũnna pugẽ - yolsg la tɩlgr be a yĩnga- rɩllame t’a tar hɩkma-rãmb[1] bʋg-bʋgo, la maam a talgã, mam wata ne gom kãnga, ne mam komsmã la m koeegra fãa, la m le yãsa m nao-bogd zug n na n tabend gom-kãngã, rẽ poorẽ, bãng-y tɩ bũmb ning b sẽn gʋllsã la b sẽn wallã, hal n tãag mosa, sẽn ta masaalla pis-yopoe bɩ pis-ni sẽn yi Rasaa’ɩlʋn Nuura puga, b yaa wala kaset-maandb pis-yopoe bɩ pis-ni sẽn yaa sɩd rãmba, n wilgdẽ t’a Mohamad sũnna la a sãri wã masaal-rãmbã tara hɩkma-rãmba la hakɩɩk-rãmb wʋsgo, ba tɩ tõog sã n be tɩ b na n gʋls yel-kãngã zugu, masaalla pis-yopoe –ba yaa masaal tus a yopoe– pa tõe n sõdg hɩkma-kãnsã n sa ye.
La m moondame n wilgdẽ tɩ mam bãnga m toor ne kaset la bãngre, la ne mams-n-gԑsg tusa, tɩ sãri masaal-rãmbã la sũn-pɩndgã nao-kẽnd-rãmba, yaa yõy la yam la sũy bãas tɩp-tɩɩm sẽn tar nafa wʋsgo, sẽn tɩ yɩɩda, zĩid-n-taar vɩɩm bãasã. Ad mam le bãnga m toor ne kaseto, la m kɩt tɩ neb a taab me bãng bũmb Rasaa’ɩlʋn Nuurã pugẽ, tɩ filozofɩ wã bãngrã la hɩkma[2] bãngrã masaala-rãmbã pa tõe n rɩk b zug n wẽ ne nao-kẽnd kãnsã ye, pa rẽ bɩ a ledg b zĩigẽ ye, la neb nins sẽn maandb sik ne gom-kãnsa wã bɩ b lebg n tɩ ges Rasaa’ɩlʋn Nurã pugẽ.
Bɩ y geel y pãng-tõog tԑka, yõod ning sẽn be yãmb nin-kãngã sũn-pɩndgã pʋgbã pʋga sẽn ta to-to, la zu-noogã sẽn ta to-to, y vɩ-ruumdgã pʋga, la nafa la maan-neerã sẽn ta to-to sẽn be a pʋgẽ, dũni vɩɩmã pʋga.
[1] hɩkma الحكمة: yaa yõod sẽn solg tɩ ka neba fãag n mi-a ye. (lԑbgdã)
[2] علم الحكمةYõod sẽn solg minim bãngre
12. Page
Masaal-zulung a wԑ n soaba:
Ad tõog n pʋg kõbg buud fãa sẽn yi sũnna pʋga, ne pʋgb sẽn pid ne tʋʋmã, pa yolyol ye, sã n pa nin-tũusdsã, la ned fãa tõeeme n bao la gẽes pʋgb kãnga ne niya la toglg la a naagr la a tabendo, ba t’a sã n ka tõog n pʋg-a ne pʋgb sẽn pidi.
La farid-rãmbã la waagib-rãmbã toor-toorã pʋgb sũnna pʋgẽ yaa tɩlԑ, la ãmmaa sũn-rãmb nins b sẽn bʋ-nonglem tũudma pʋga, ad yel-sõm-kẽeng kongr n be a basbã pʋgẽ, ba tɩ zũnuub sã n ka be a pʋgẽ, la tudg-kẽeng n be a tedgrã me pʋgẽ.
La ãmmaa sũn-rãmb sẽn kẽed ne kʋdemdã la tʋmd-n-taarã pʋga, f sã n wogl a zug la f tabend ne a pʋgbã, kʋdemda lebgda tũudum, la ned sã n pa tʋm-a me, sãbsg ka be ne-a ye, la a soaba nafa wã sẽn yi Wẽnnaam noangã, Wẽnnaam yolsg la a tɩlgr be a yinga, vɩɩm zʋgdã nuura pʋgẽ boogdame.
Ad yell sɩngr tũudmã bʋʋd pʋgẽ yaa bidã[1], la bida-rãmb me yaa bũmb b sẽn lebsde, bala a yõsgda ne aaya-kãngã maana wã ﴿اليَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾ (Rũnda raara mam pidsa yãmb dĩina n kõ-yã), la sã n yaa sẽn kẽed ne wɩrd-rãmbã la zɩkrã[2] -wala sẽn be sʋʋfɩ-rãmba sor pʋga- yẽ ka bida ye, tɩ sã n mik t’a yẽgrã bee Alkʋr’aana la sũuna pʋgẽ, la a le ra yõsg ne sũn-pɩndgã yẽgã b sẽn dɩglã ye, la a ra tedg-a me ye, ba t’a sã n tar buk toor-toore, la sʋʋrg sẽn yõs-taaba.
La bãngdbã sãnda sõta yel-kãnsa n lagemd bidã-rãmbẽ wã, la b boond-b lame tɩ “bida-sõmse”, wala yʋʋm tus a yiib n soaba palemsdã, a Imaam Rabbaani sẽn yeela: Mam ra nee wakat ning mam sẽn wa n be seyrʋ-raohaani[3] pʋgẽ, tɩ gom-biis nins b sẽn deeg n yɩ Nabiyaam-wagellã nengẽ wã -yolsg la tɩlgr be a yĩnga– tara nuura, n pɩn ne sũnnã wĩnto-kãna, la mam sẽn wa n yãnd wɩrd-rãmba la alhaal-rãmb nins sẽn yaa bԑd n tar pãngã, la b yaool n pa sẽn yi Nabɩyaam nengẽ wã, b pa tar nuura kãngã buud ye, la sẽn tɩ yɩɩdb ne bedlem sull kãnga pʋgã pa ta sẽn tɩ yɩɩda ne paoodlem pipi sullã pʋga ye”.
[1] Bidã : البدعة: bidã: yaa bũmb ning sẽn ka tar yẽgr lislaoonga diinã pʋgẽ. (lԑbgdã)
[2] Wɩrd la zɩkr الأوراد و الأذكار yaa Wẽnnaam yʋy b sẽn tar n yõkd wakat fãa (lԑbgdã)
[3] seyrʋ raohaani السير الروحاني yaa tags-zulung Wẽnnaam aaya-rãmba pʋgẽ ned sẽn tõe n tags tɩ Wẽnnaam wa tɩ leems-a bãng-soalgdg neba sẽn ka tare. (lԑbgdã)
13. Page
Tɩ mam bãng tɩ ad sũnna wĩnd-kãnã yaa ɩksɩɩr[1], la m le bãng tɩ sũnnã seka ne neb nins sẽn baoodb nuura wã, tʋlsem ka be ne nuurã a to baoob ye.
Ad bʋʋd kãnga yaa gãndaoog sẽn yi hakɩɩkã la sãri wã gãndaad pʋgẽ wala yõ wã, a wilgdame tɩ sũn-pɩndgã yaa zaks a yiibã zu-noog yẽbgr kugri, la pidbã yẽgr la a ko-nifu.
اللّهُمَّ ارْزُقْنَا اتِّبَاعَ السُّنَّةِ السَّنِيَّةِ، آمين.
(Wẽnd na maan-d segl-sõng ne sũn-pɩndgã pʋgbo, aamiin)
﴿رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ﴾
”Yaa foo tõnd soaba, d kõo-sɩd ne bũmb ning fo sẽn sika, la d pʋg tẽn-tʋʋmã, bɩ f gʋls-d n lagem kaset-maandbã”
Masaal-zulung piig n saoba
Ad aaya-kãngã: ﴿قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ﴾ (آل عمران:31) (Yãmb sã n nong Wẽnnaam bɩ y pʋg maam tɩ Wẽnnaam na nong-y) yaa gom-koԑԑg sẽn tar yel-solemde, bal goam wʋsg la b kẽes goam-kãnsã b tãaba pʋgẽ la bãmb me yaa wala sẽn watã:
Aaya-kãngã yetame: yãmb sã n yɩɩme n kõt-sɩd ne Wẽnnaam, sik ka be tɩ y nong-A lame ye, la y sẽn nong Wẽnnaama yĩnga, y na n tʋmame la y kẽn wala A sẽn nonga, a naam zẽk yã, la rẽ me ya y sẽn na n wẽnes y mens ne A sẽn nong ned ningã, la wẽnes-m-meng ne a sẽn nong ned ninga rat n yeelame tɩ y pʋg-a, wakat ning yãmb sẽn wa n pʋg-a fãa, Wẽnnaam na nong-yã. Ad yãmb nonga Wẽnnaam, sẽn na yɩl t’A nong yãmba.
[1] Ɩksɩɩr إكسير Yaa bũmb sẽn kẽ taaba, pĩnd-dambã ra gomdame t’a maanda kut tɩ lebg sãnem la bõn-yũudi, la b goama pʋgẽ b wilgame t’a wogenda yõore.
14. Page
La goam-kansã fãa pa yɩ rɩlla welsg sẽn yaa bilfu ne bũmb ning sẽn tigim aayarã pʋga, bũmb ning sẽn rat n yeel tɩ ninsaala raab sẽn tɩ yɩɩd bedlem la sõmblem, ya a sẽn na n paam Wẽnnaam sẽn yaa Sɩd- naaba nonglem, A naam zẽk yã, la aaya-kãngã nas-raadã wilgdame tɩ bõn-baood-bed-kãngã sor yaa Wẽnnaam noangã pʋgbo, A naam yɩlg yã, la a sũnna tikri. D sã n tabend "masaala a tãab" zĩ-kãnga, hakɩɩk ning b sẽn togsã na n vẽnega vẽnegr tԑk-tԑka.
Pipi masaallã: hakɩɩka b naana ninsaalã n dogl a zug dũni-kẽeng kãnga Naanda nonglem sẽn dog-ne sẽn ka tԑka, bal bee ninsaalã dog-ne wã pʋgẽ, neerem nonglem, pidb baoobo, la maan-neer nonglem, la nonglmã paasdame n zemsd neermã la pidbã la maan-neerã daragԑ tԑka, a tõeame n wa tɩ ta pa-yã-to-kõn-gũs daragԑ ziigẽ.
Bãng tɩ bee ninsaalã sẽn yaa kɩdg-fẽoo wã sũ-bilã pʋgẽ nonglem yalem sẽn ta dũni-kẽengã[1] yalem.
Yaa sɩda, ad gaf-rãmb sẽn ta gaf-rãmb tusã, sẽn yaa wala sԑb-roogã sẽn gʋlsd pʋtẽerã pãng pʋgẽ, sẽn yaa wala tʋg-bil sẽn pa yɩɩd beng-bil sũurã pʋga, wilgdame tɩ ninsaala sũ-bilã tõeame n tigim dũni-kẽengã gilli, la a tõe n zãa nonglem yalem sẽn ta dũni-kẽengã.
Sẽn mik tɩ nonglem seglg sẽn ka tԑk ne maan-neerã la neermã la pidbã n be ninsaala yalɩ wã pʋga, la sẽn mik tɩ dũni-kẽeng kãnga Naanda tara “neerem” sẽn yɩlg n ka tar tԑkã, t’a belmã yaa sẽn tab ne tagems sẽn yaa vẽeneg dũni-kẽeng kãnga pʋga, la “pidbu” sẽn yaa yɩleng n ka tar tԑka, n sɩdgd a tabendga ne tɩlԑ ne a bãngrã sẽn yaa vẽenega tagemsa bõn-naandsã zuga, la “maan-neer” sẽn ka tar tԑka, n sɩdgd a belmã ne bãng-n-wãaka, ayo, ne kaset maaneg ne a maan-neerã la a neema wã kõbg toor-toor sẽn ka tar tԑka, sẽn yaa vẽeneg bõn-vɩɩsã fãa zuga, sik ka be tɩ woto –neermã la pidbã la maan-neerã- wilgdame tɩ ninsaalã –sẽn yaa yamã la bãngrã rãmb sẽn yɩɩda ne soglga, la b sẽn yɩɩda ne tʋlsma, la b sẽn yɩɩda soab ne tagsga, la b sẽn yɩɩda soab ne nonglma– sõmb n talla nonglem sẽn ka tԑka ne-A ye.
[1] Dũni-kẽengã: Yaa bũmb ning fãa gill Wẽnnaam sẽn naana
15. Page
Yaa sɩda, ad wala ninsaal fãa sẽn tar nonglem soglg[1] sẽn ka tԑk ne yãmb Naand kãnga wã, naam sẽn zẽka soaba, woto bala, ad yãmb Naand kãnga sõmbame n paam nonglem n yɩɩd ned buud fãa, sẽn zemsd ne A neermã la A pidbã la A maan-neerã sẽn ta to-to wã. Ad ba ne ninsaal sẽn yaa sɩd-kõta sẽn tar nonglem kõbg toor-toora, la tõk-kԑgeng ne a vɩɩmã la a kellgã la a yĩngã la a dũni wã la a mengã la bõn-naandsã, ad-a pa yɩ rɩlla gɩrg bilf sẽn yi Wẽnnaam nonglma soglgã pʋgẽ, ayo, ad ba ne ninsaalã yin-wilã wʋmba toor-toorã sẽn tar pãnga, a pa yɩ rɩllame tɩ yaa leebg sẽn yi nonglem-kãnga soglgã pʋgẽ, la tosb sẽn dɩk sʋʋrg toor-toore.
Yaa bũmb b sẽn mi tɩ ninsaalã, wala a sẽn maand wʋm-noog ne a mengã zu-nõoga, ad woto bala, a maanda wʋm-noog ne neb nins sẽn tar tõkr ne-a wã zu-noogo, la wala a sẽn nong ned ning sẽn tɩlg-a n yi balloag-rãmbã pʋga, ad woto bala, a nonga ned ning sẽn tɩlgd a zo-rãmbã n yi balloag-rãmbã.
Sã n yaa woto , ad ninsaalã sã n wa tags wakat ning fãa –wala sẽn be yõora alhaal kãnga pʋga- neema a yembr tãa yell sẽn yi Wẽnnaam kũunã pʋgẽ, a sẽn lԑԑga soab ned buud fãa zugã, a na yeele: “Ad wala mam Naanda sẽn tɩlg maam n yi kaalmã pʋg sẽn yaa lik sẽn duumdã, n kõ maam dũni-kãnga sẽn yaa neera dũni-kẽenga pʋgã, ad woto bala , A na n le tɩlga maam n yi kaalem la saabo, b yiib nins sẽn yaa kũum sẽn duumdã, tɩ mam lagԑlã[2] sã n wa ta wã, la A na n le kõo maam dũni a to sẽn yaa neere, kellg dũni sẽn duumd pʋgẽ, A na n le maana neema yԑs mam yĩn-wʋmdsã zugu, a sẽn solg la a sẽn vẽnege, t’a tõe n paam nafa ne dũni-kẽeng kãnga wʋm-noodã kõbg fãa gilli, la a wʋm-no-teedã la a bõn-neebã, la a gilgdẽ la a peemsd a pʋgẽ, woto bala, A na n le lԑԑga mam rog-pẽtsã la m zo-rãmbã la m nebã koamb zugu -mam sẽn nong-b rãmb ne nonglem-kԑgenga, la m tar tõk-kԑgeng ne-ba – neema-rãmb sẽn ka-tԑka, la neemã wã la maan-neer kãnga fãa na n lebg n waa man nengẽ, ne neng a to, bal nin-bãmba zu-noogã kõta maam zu-noog la wʋm-noogo.
[1] استعداد soglgo, yaa nonglem pãng la tõog ning Wẽnnaam sẽn kõ ninsaalã sẽn na yɩl t’a tall n maan-nonglem ne Wẽnnaam. (lԑbgdã).
[2] Yõora saabo
16. Page
La sẽn mik tɩ ninsaal fãa tara nonglem sẽn ta tũudum nonglem ne maan-neerã, wala kibarã sẽn yeela: "الإنسانُ عَبْدُ الإِحْسَانِ" (ninsaal yaa maan-neer yamba) sik ka be t’a na n yeelame, sẽn zemsd ne maan-neer kãnga sẽn duumd n ka tar tԑka tɩ:
“Mam sã n da tar sũur yalem sẽn ta dũni-kẽengã yalem, m naan n pids-a ne maan-neer kãnga nonglem, la m naan n tʋll n pids-a ne-a, la ba tɩ mam sã n pa tõe n zã nonglem kãnga ne zãab sɩd-sɩda, ad m na n zã-a-la ne soglg la liimaoongo, la ne niya la sakr la waoogre, la nonglem-kԑgeng la tabendg la raabo”.
La woto bala, ned fãa gill geel-n-ges nonglem ning ninsaala sẽn vẽnegd ne neerã la pidbã la maan-neerã d sẽn gom-a soab yell mumd-mumda.
La ãmmaa kɩfrã, ad a solgda beem sẽn ka tԑk a kɩfenda yĩnga, ayo, a tõe n wa zãada beem, wẽgb la paoor la yaalg pʋgẽ, ne bõn-naandsã.
Masaall a yiib n soaba: Ad Wẽnnaam nonglmã kɩtdame tɩ Nabiyaama sũnna pʋgb lebg tɩlԑ, Wẽnnaam yolsg la A tɩlgr be a yĩnga, bal Wẽnnaam nonglmã ya f sẽn na n tʋm A sẽn yard bũmb ninga, la A yarda me vẽnegda sõma a Mohmmad nedengã pʋgẽ, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, la ãmmaa togs-n-taar maaneg ne a Mohammad nedengã, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, a rãmbg la a tʋʋm pʋgẽ yaa “neng a yiibu”:
Pipi yaa sẽn kẽed ne Wẽnnaam nonglmã, bal Wẽnnaam saglsã tũubu, la tʋʋmã Wẽnnaam yardã tiir pʋge rata sũn-pɩndgã pʋgbo, bala, limaam sẽn yɩɩd sõblem yalɩ kãnga pʋgẽ ya a Mohammad nedengã, yolsg la tɩlgr be a yĩnga.
A yiib n sooba: sẽn mik t’a Mohammad nedengã, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, yẽ la tikr sẽn yɩɩd ne sõmblem sẽn tõe n tik n paam Wẽnnaam neema wã sẽn ka tԑka, b sẽn kiig-a soab nebã zuga, sik ka be tɩ nabiyaama n segd ne nonglem sẽn ka tԑk Wẽnnaam yĩng ye. Ad ninsaal yalɩ wã pʋgẽ, a nongame n rat n wẽneg a mengã ne ned ning a sẽn nonga, tɩ sã n mik tɩ rẽ tõeame, sã n yaa woto, ad neb nins sẽn nong Wẽnnaam noangã, yaa tɩlԑ ne-b tɩ b yik n nidg-pãng n wẽnes b mens ne-a, yolsg la tɩlgr be a yĩngã, ne a sũnnã pʋgbo.
17. Page
Masaal a tãab n Soaba: Wala Wẽnnaam sẽn tar yolsg sẽn ka-tԑka, woto bala a tara nonglem sẽn ka-tԑka, la wala A sẽn maan a meng nonglem ne nonglem sẽn ka-tԑk ne bõn-naandsã fãa sẽn be dũni-kẽengã pʋga, neermã sabab yĩnga, la ne a nagsgã ne bõn-naands kãnsa wã sababa, ad woto bala, A nonga yamã la bãngrã rãmb sẽn yi a bõn-naandsa pʋga, neb nins sẽn nong a bõn-naandsã, sẽn tɩ yɩɩda, neb nins sẽn segd a nonglma, A sẽn maand ne bõn-naandsã, ne nonglma, sã n yaa woto, ned fãa na n bãnga ne daliil-vẽenega, tɩ wãn-wãn la kẽn n tak Wẽnnaam nonglmã yaa bũm-baoodg sẽn yɩɩd sõmblem la zẽkr la bedlem, soab ning Arzãna ne a yel-neebã la a wʋm-noogã la a neema wã sẽn pa yɩ rɩlla vẽnegr a yembr sẽn yi a yolsgã vẽneg-rãmb pʋgẽ.
La sẽn mik t’A nonglmã paamga, A naam zẽk yã, pa tõe rɩlla ne a Mohammad sũnnã pʋgbã, wala Wẽnnaam koԑԑgã sẽn wilga, A naam zẽk yã, sik ka be t’a Mohammad sũnna pʋgb la ninsaal bõn-baoodg sẽn yɩɩd ne zɩslem, la ãdem-biir tʋʋm sẽn yɩɩd ne zu-loԑԑg ye
Masaal-zulung piig la a yembr soaba: la yẽ tara «masaal a tãabo »:
Pipi masaallã: Ad tẽn-tʋʋm-wagellã, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, sũn-pɩndgã tara yẽg a tãabo, bãmba yaa: a goamã, a tũumã la a alhaal-rãmbã. La sak-kãnsa b tãaba, a yembr fãa tara sak a tãabo, bãmba me la: farid-rãmba, naafɩl-rãmba la a tʋʋm-minimdsã sẽn yaa sõma wã -yolsg la tɩlgr be a yĩnga-.
Ad Nabiyaama pʋgbã Farid-rãmba pʋgẽ yaa waagib n yaa tɩlԑ, la namsg la sɩbgr n be a basbã pʋgẽ, a pʋgbã la tabendgã ne-a wã roga nebã fãa gilli.
La ãmmaa sak ning sẽn yaa naafɩl-rãmbã, bãmb pʋgbã me roga na liimaoongã rãmbã, ne bʋ-nonglem[1] sagelle, la namsg la sɩbgr ka be a basgã pʋg ye, la a pʋgbã la a tʋʋmã tara yel-sõm-kẽenga, la ãmma a teemgã la a tedgrã, yẽ yaa bida la menengo, la tudg-kẽenga.
La ãmma a tʋʋm-minimdsã sẽn pɩnda, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, la a tʋʋm-sõmsã, a togs-n-taarã la a pʋgbã yaa bũmb sẽn yaa sõma wʋsgo, hɩkma pʋgẽ la manegr pʋgẽ, sẽn kẽed ne yemblem vɩɩmã la zãma vɩɩma la a zĩid-n-taar vɩɩmã pʋgẽ, bala, tʋʋmd buub fãa sẽn yi a tʋʋm-minimdsã pʋgẽ tara nafa wʋsg vɩɩma pʋgẽ, la a pʋgbã kɩtdame tɩ zʋg-kãnsa la tʋʋm-minimdɩ-kãnsa lebg tũudum.
[1] Bʋ-nonglem مستحب : Yaa bũmb b sẽn maan nonglem tɩ b tʋme, a sõmblma yĩnga, la ba tɩ f sã n bas-a me yell ka be ne-f ye (lԑbgdã0
18. Page
Yaa sɩda, sẽn mik tɩ tẽn-tʋʋm-wagellã, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, paama zʋg-sõma wã daragԑ sẽn yɩɩd ne zẽkrã, ne zo-rãmbã la bԑԑba fãa sẽn seg-taaba, la sẽn mik tɩ yẽ la ned sẽn yɩɩd ne piuug la ziir nebã sʋka, ne seg-taabã, la sẽn mik tɩ yẽ la ninsaal sẽn yɩɩd ne pidba, la kãndgd sẽn yɩɩd ne sõmblma, ne a yel-soalem tusa daliil-rãmba, la ne lislaoongã zãmaan bõn-pits ning a sẽn yẽbga kaset-rãmba, la ne Alkʋr’aana sẽn bʋ-n-manega hakɩɩk-rãmb sɩdgra, Alkʋr’aan ning a sẽn yaa taasd la no-rԑԑs a yĩnga, la sẽn mik tɩ minyõ-rãmb sẽn yi pidbã rãmb pʋgẽ tõogame n dʋ pidbã daragԑ-rãmba n paam zaks a yiibã zu-noog ne a pʋgbã sababã, ad sik ka be tɩ nin-wagell kãnga sũnna la a tʋʋma n yaa bilgr sẽn yɩɩd ne sõmblem sẽn na tik ye, la kãndgd sẽn yɩɩd ne pãng la tɩlgr n sõmb ne pʋgb ye, la lallʋwa sẽn yɩɩd ne bʋʋd sẽn maneg la keglem, tɩ sõmb tɩ d rɩk-a n maan d vɩɩmã nao-kẽndr ye.
Ad zu-noog soaba, yaa ned ning sẽn tara pʋɩɩr sẽn yaa bedre, la zu-noog sẽn waoog sũnna pʋgb pʋgẽ.
La ãmmaa ned ning sẽn ka pʋgda sũnna, kʋɩɩng yĩnga, ad woto yaa bõn-kẽenga, la a sã n pa ning-toog ne sũnna, n dɩk-a t’a yaa yel-bila, ad rẽ yaa beeg-kẽenga, la ãmmaa tõdgr ning yagsgã yũug sẽn yita soab pʋga, ad rẽ yaa meneng sẽn bedme.
Masaal a yiib n soaba: Ad Sɩd-naabã, A naam zẽk yã, a yeela Alkʋr’aana pʋgẽ: ﴿وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ﴾ (Hakɩɩka fo bee zʋg-zɩsg zugu).
La sɩd waa hadiis sẽn maneg pʋgẽ, tɩ sahaab-poakã sẽn yaa wagellã, a Aa’ɩsat sẽn yaa sɩd-soabã -la sahaabsã fãa gilli- yɩɩme t’a sã n na n sɩf nabiyaamã, Wẽnnaam yolsg la a tɩlgr be a yĩnga, a sɩfd-a lame n yetẽ : "كَانَ خُلُقُهُ القُرْآنُ" (a zʋgdã yɩɩ Alkʋr’aana) rat n yeel tɩ zʋg-sõma wã bilg-rãmb nins Alkʋr’aana sẽn vẽnega, ya a Mohammad, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, la yẽ la pipi sẽn tall zʋg-sõma kãnsa, la hakɩɩka b naan-a lame n dogl a zug zʋg-sõma kãnsa ne rog-ne.
La sã n mik tɩ tʋʋmd fãa sẽn yi nin-kãnga soab tʋʋm pʋgẽ, la gomd fãa sẽn yi a goama pʋgẽ, la rãmbg fãa sẽn yi a rãmbgã pʋgẽ, yaa bilg-sõng ne ninsaal buuda, bɩ f mag-n-ges neb nins sẽn pa ningd-toog ne a sũnna, pa rẽ bɩ b rat n tedg-a wã, sẽn yi muumin-dãmb sẽn yaa yam-yaal-yaal maandbã pʋga, sẽn yi a zãma wã pʋgẽ wã zu-beed la b halakr sẽn ta to-to, hal ba gãeemsã fãa fasemda yel-kãnga.
19. Page
Masaal a tãab n soaba: la sẽn mik tɩ tẽn-tʋʋm-wagellã, yolsg la tɩgr be a yĩnga, b naan-a-la alhaal sẽn yɩɩd ne tẽeg-tɩrg la tẽng-n-sʋgr pʋga, la sʋʋrg sẽn yɩɩd pidb la sõmblma, ad a rãmbgã la a sĩndgã fãa kẽnda tẽeg-tɩrgã la sɩdã zugu, la a vɩɩma sẽn yaa yɩlenga yaa daliil-vẽeneg sẽn wilgd t’a kẽna tẽeg-tɩrg la sɩd zug rãmbg fãa pʋgẽ sẽn yi a rãmbga pʋgẽ, la a zãagd a meng ne maan-tɩ-ka-ta la maan-n-zʋʋkã.
Yaa sɩda, ad tẽn-tʋʋm wagellã -yolsg la tɩlgr be a yĩnga– hakɩɩka a tʋma wala saglgã sẽn yeela ﴿فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ﴾ (tẽeg-tɩrg wala b sẽn sagl-fa) ne tʋʋm sẽn pidi, yaa rẽ n kɩt tɩ tẽeg-tɩrgã vẽnegd a tʋʋmã la a goamã la a alhaal-rãmbã fãa gill pʋgẽ ne vẽnegr sẽn yaa vẽenega.
Bilgri: ad wala a « yam-pãngã » sẽn zemsd wakat fãa ne « hɩkma wã » bũmb ning sẽn yaa tẽng-n-sʋgrã la tẽeg-tɩrg zĩiga, n zãag n yi yam-pãng sãanga la a likã, sẽn yaa «yam-wẽnga[1]» bũmb ning sẽn yaa maan-n-zʋʋkã, la « yalemdã » bũmb ning sẽn yaa maan-tɩ-ka-ta wã, ad woto bala, hakɩɩka a « gẽeg-pãnga » me wakat fãa kẽndame n zemsd ne « raoodã» sẽn yaa yɩlengã, bũmb ning sẽn yaa gẽeg-pãnga tẽeg-tɩrgã zĩig la a tẽng-n-sʋgr zĩiga, n yɩlg n yi bũmb ning sẽn be gẽeg-pãngã sãang pʋgẽ, sẽn yaa «toog-kaalem tʋʋma[2]» sẽn yaa maa-n-zʋʋkã, la « rabeemã » sẽn yaa maan-tɩ-ka-ta wã, la ad a « yamleoog pãnga » hakɩɩka wakat fãa a rɩkda « yõk-m-mengã » tɩ ya a kandeda, n tɩ ta ɩsma[3] daragԑ zĩigẽ, sẽn yaa pãng kãnga tẽeg-tɩrgã zĩiga, n yɩlg n yi yamleoog pãnga sãang sẽn yaa «Raab kaalem[4]» bũmb ning sẽn yaa maan-tɩ-ka-ta wã, la « nin-wẽndlmã[5]» bũmb ning sẽn yaa maan-n-zʋʋkã.
La woto bala, hakɩɩka a tũusame n yãk tẽeg-tɩrgã, a sũn-pɩndgã fãa pʋgẽ, la a yalɩ wã alhaal-rãmbã fãa pʋgẽ, la a sãri wã bʋʋd fãa pʋgẽ, la a zãag a meng ne maan-n-zʋʋkã la maan-tɩ-ka-ta wã, la maan-tɩ-loogã la sãangã, bũmb ning sẽn yaa wẽgd la likã, a le rɩka kẽogsgã tɩ ya a kandgda, hal ba a yẽosgã la a goamã pʋgẽ, la a rɩɩbã la a yũubã pʋgẽ, la a zãag a meng ne sãang buud fãa.
[1] yam-wẽnga الجربزة yaa b na n dɩk yamã n tar n zãmbd nebã
[2] toog kaalem tʋʋma التهور yaa ned sẽn na n dɩk a pãnga n wẽgd nebã la a kʋʋd nebã la a tʋmd a toog ka be tʋʋma. (lԑbgdã).
[3] ɩsma العصمة yaa ninsaal sẽn na n yõk a menga tɩ wa kɩt t’a ka tʋmd zũnuub tʋʋm ye (lԑbgdã)
[4] Raab kaalem : الخمود yaa ninsaal sẽn na n kẽnd n ka tol n tar tʋlsem ne bũmb ba a yembr dũni wã pʋg ye (lԑbgdã)
[5] nin-wẽndlemالفجور yaa ned sẽn na n pʋgd a yõora yamleoog n faood haraamã pʋgẽ t’a toog ka be ye. (lԑbgdã)
20. Page
Hakɩɩka b walla gaf-rãmb tus hakɩɩk-kãnga welsg pʋgẽ, rẽ n kɩt tɩ d na n sekd d meng ne tosgr a yembr sẽn yi mog-kãnga pʋgẽ, la d koeeg goamã, bala « nug tԑԑsg seka yam soaba » "العَارِفُ تَكْفِيهِ الإشَارَةُ".
اللهم صلِّ على جامع مكارم الأخلاق ومَظهرِ سرِّ ﴿وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ﴾
Wẽnd na yols zʋg-sõma tigimdã la aaya-kãngã « ad fo bee zʋg-sõng zugu » sẽn vẽneg a soab zugã.
Ned ning sẽn yeel tɩ
"مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتِي عِنْدَ فَسَادِ أُمَّتِي فَلَهُ أَجْرُ مِائَةِ شَهِيدٍ"
[1] "ned ning sẽn gãda mam sũnna mam zãma wã sãang wakato, a tara gihaad-zabdb koabg keoore".
﴿وَقَالُوا الْحَمْدُ للهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلا أَنْ هَدَانَا اللهُ لَقَدْ جَاءتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالحَقِّ﴾
[1] “La b yeel tɩ pẽgr be ne Wẽnnaam, soab ning sẽn kãnd tõnd so-kãngã zuga, sã n pa Wẽnnaam sẽn kãndg tõnda, tõnd ra ka tõe n paam kãndgr ye, sɩd la hakɩɩka tõnd Soaba tẽn-tʋʋmbã waa ne sɩdã”
سبحانك لا علم لنا إلا ما علمتنا إنك أنت العليم الحكيم
Yɩlemd be ne foo Wẽnnaam, tõnd ka tar minim n zʋʋg bũmb ning fo sẽn wilg tõnda ye, ad foo Wẽnnaam la Minim-naab la Bʋʋd-mita


