 Masaall a yopoe n soaba

24. Page

MASAALL A YOPOE N SOABA

DENIZLI BÃNS-ROOGÃ PƲGẼ ARZŨM DAAR TƖ-BILA

بسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

﴿وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلاَّ كَلَمْحِ البَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ (سورة النحل: 16/77)

“Alkɩyaoom yikrã ka yɩ rɩlla wala nif-kamsgo, pã rẽ bɩ a pẽem yɩɩd rẽ”

(Al-nahl: 16/77)


﴿مَا خَلْقُكُمْ وَلاَ بَعْثُكُمْ إِلاَّ كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ ﴾ (سورة لقمان: 31/28)

 “Yãmb naanegã la y yikrã ka yɩ rɩlla wala yõor a yembr bala”

(Lʋkmaan: 28/31)

 

﴿ فَانْظُرْ إِلىَ آثَارِ رَحْمَةِ اللهِ كَيْفَ يُحْيِي الأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ ذَلِكَ لَمُحْيِي المَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (سورة الروم: 30/50)

“Ges Wẽnnaam yolsgã tagemsã, wãn-wãn la A vʋʋgd tẽngã a sẽn ki poore, ad sẽn naana woto wã, hakɩɩka yaa Yẽ la kũ-rãmba vʋʋgda, la Yẽ la Tõog-naab bũmb fãa gill zugu” (Arrʋʋm: 50/30)


Hakɩɩka bãns-koamb nins sẽn tõog n maan-tõkr ne maam Denizli bãns-roogã pʋga karma kaoreng ning mam sẽn kõ ne karem-dotã bãng-yaoogã zɩlemda -sẽn be masaall a yoob n soabã sẽn looga pʋga- daar a yembr “Kastamoni” pʋga, n wilg lise wã karem-biisã, sẽn kos-b tɩ m wilg-b d Naanda. Tɩ b sẽn paam liimaoong sek-m-menga yĩng kɩt tɩ b maan-wʋm-noog ne Laahra nonglem, la b yeel tɩ m wilg-b b Laahra mosa, wilgr sẽn pidi, sẽn na yɩl tɩ b yõyã yamleoogã la zãmaan-kãnga soԑtãambã ra le menems-b ye, la sẽn na yɩl tɩ b ra le kẽ bãns-rotã pʋsẽ yԑs wala b alhaalã sẽn ya a soab rũnda wã ye. Rasaa’ɩlʋn Nuura karem-biisã sẽn be Denizli bãns-roogã pʋga kos-kãngã yĩnga, la neb nins sẽn karem masaala a yoob nins sẽn loogã kos-kãngã yĩnga, kɩtame tɩ lebg tɩlԑ tɩ m vẽneg “sɩd-kũuna ne laahrã” zeng-raoogã. Tɩ mam yeel koԑԑ-koԑԑg sẽn yi Rasaa’ɩlʋn Nuura pʋgẽ:


25. Page

Ade, wala d sẽn sʋk tẽngã la saasã d Naanda yell “masaall a yoob n soaba” pʋgẽ tɩ b wilg tõnd d Naanda ne vẽnegr sẽn yaa wala wĩntoogã vẽenmã, ne bãngrã zɩlemdã, woto bala, zĩ-kãnga, d na n reng n sʋka d Soab ning d sẽn mi wã, t’A wilg-d d laahrã sẽn yaa to-to. Rẽ poore, d na n sʋka d nabiyaama, Wẽnnaam yolsg la tɩlgr be a yĩnga. Rẽ poore, d na n sʋka d Alkʋr’aana. Rẽ poore, d na n sʋka nabiyaam-dãmbã fãa gilli, tɩlgr be b yĩnga. La d sʋk saasẽ gaf-rãmba. Rẽ poore, d na n sʋka malԑksã, n wa tɩ baas ne dũni-kẽengã[1].

Pipi d sʋkda Wẽnnaam Laahrã yelle, t’A yeele, A naam zẽk yã, ne a nabiyaam-dãmbã A sẽn tʋmsa fãa gilli zɩlemde, la ne A gaf-rãmbã la A yʋyã la A sɩf-rãmbã fãa gill zɩlemde: Yaa sɩda, laahrã beeme, la m na n peeg-y lame n tʋg beenẽ.

La hakɩɩka “gomd piig n soabã” sɩdgame la a vẽneg Wẽnnaam yʋy sẽn yɩlgã sãnda leoksg sẽn kẽed ne laahrã yelle, ne hakɩɩk-rãmb piig la a yiib sẽn yaa vẽeneg n ya sɩda, la sã n yaa ne zĩ-kãngã, d na n seka d mens ne vẽneg kãngã la d paas vẽenem bilf a zugu.

1- Yaa sɩda, sẽn mik tɩ naam ka be rɩllame t’a tar rol-sõng n kõt neb nins sẽn tũud-a wã, la namsg ne neb nins sẽn kɩɩsd-a wã, ad sik ka be tɩ naam sẽn duumd n be sobend sẽn ka-tԑk zĩigẽ tara rolb sẽn zemsd ne A yolsgã la A neermã, n na n kõ neb nins sẽn tar tõkr ne naam kãnga ne liimaoongã ye, la b sak n pʋgd A gaf-rãmbã ne tũudma. La sik ka be t’A tara namsg sẽn zemsd ne A zɩslem-kãngã la A zẽk-kãnga, n na n nams neb nins sẽn tõdgd naamã sẽn tar zɩslma ne kɩflmã la kɩɩsgã ye. Ya a woto la Wẽnnaam yʋyã wala “رب العالمين” (Bõn-naandsã soaba) la “الديان السلطان”(Pãng-naaba, Rolb-naaba) leokd sʋkrã n kõt Laahr kibare.

2- La sẽn mik tɩ d nee yolsg sẽn gũbg la ninbãan-zoeer la kũun sẽn gũbg tẽngã nen-laagã, wala d sẽn ne wĩntoogã la wĩndgã vẽenega, ad bilgri: sik ka be tɩ yolsgã la ninbãan-zoeerã sẽn lut la b nagsd tɩɩsã la bõn-bundɩ nins sẽn womd biisa fãa gilla, wala Hʋʋrʋn Ãyna, sig-noor wakat fãa wã, la b ningd a nugẽ wã tɩ-biis kõbg toor-toora, la b kɩt t’a tẽeg a nusã n yet tõnd tɩ: “Ade, reeg-y n dɩ-y-yã”. La b rɩlgd tõnd sɩɩdã sẽn yaa noog n tar tɩp-tɩɩmã, ne sĩifã sẽn tara zẽnma sababa.

[1] Yaa bũmb ning fãa gill Wẽnnaam sẽn naana, la b ra ning-a-la sẽn loog tɩ “Kaon” (lebgdã).




26. Page

La a yeelgd tõnd harɩɩr fũt sẽn be neera, ne bõn-yãnemdg sẽn ka tar nug sababa, la b solg rɩɩb toand-dãmb tɩ-biisa la b yama sẽn zems nug-poԑԑma pʋga, la b kẽesd rɩ-kãnsã magazẽ bõones pʋgẽ wala rɩɩb sẽn bĩng yel-lingdg yĩnga. Tõnd yetame tɩ sik ka be tɩ yolsgã la ninbãan-zoeerã ka na n tol n bas muumin-dãmbã tɩ b ki pa rẽ bɩ b sa ye, neb nins b sẽn yaa nong-n-taas la bark-pʋʋsdb la wẽn-tũudba, neb nins yolsgã la ninbãan-zoeerã sẽn dɩlgd-b ne yolsg la lomsg n tɩ ta daragԑ kãnga wã, ayo, a basd-b-la vʋʋsem n yi dũni tʋʋmã, sẽn na yɩl n lud-b ne yols-kẽeng sẽn yɩɩd ne bedlam. Ad ya a woto la Wẽnnaam yʋʋr “الرحيم” (Laahr yolsg-naabã) la “الكريم” (Kõt-wagell-naabã) leokd tõnd sʋkrã n yetẽ:

"إن الجنة حقٌّ"  )Ad Arzãna yaa sɩda(.

3- La sẽn mik tɩ tõnd nee ne d ninã tɩ hɩkma[1] nuga tʋmda bõn-naandsã fãa pʋgẽ, la tẽngã nen-laagã pʋga, la a kẽnesd tʋʋmã ne magb sẽn tẽeg-tɩrga, tɩ ninsaal yamã ka tõe n tags n paam-a wã, ad bilgri: Ad hɩkma wã sẽn yaa kʋdgã, sẽn gʋlsda   ninsaalã vɩɩmã yԑlã fãa gill sẽn looga, la bũmb ning fãag a sẽn na n maana sẽn ka-tԑka a pʋtẽ-kɩdgã pãng pʋga, sẽn zemsa tɩ-bil-yamrã -sẽn be hɩkma-rãmb nins b sẽn ning ninsaalã masĩn-dãmb tusã pʋga- n maan t’a lebg wala gaf-rãmb rooga, n dɩk-a n sagl ninsaal fãa nugẽ, la a ning-a a kalkõtã pʋgẽ –sẽn na yɩl t’a tar n tẽegd wakat fãaga yĩnga- tɩ yaa wala tʋʋma gaf ning b sẽn na n yiis n bʋ-a Alkɩyaoom daara, tɩ d ne tɩ tẽeg-tɩrgã sẽn duumda wã, b sẽn kẽes-a soab bõn-naandg yĩn-will fãa pʋgẽ ne magb sẽn tar pãng wʋsga, la sẽn vẽnegda ne zemsg la geelg la kʋmbg la neerem la naaneg sõmblem ne geel-dãmb maan-n-zʋʋk sẽn ka be a pʋgẽ wã, sẽn sɩng ne viris n tɩ tãag yemra, la sẽn sɩng ne zõaag n tɩ tãag Ankaa’a[2], la sẽn sɩng ne bõn-bundi sẽn puud n tɩ tãag sig-noor tɩ-puugã, sẽn puuda tɩ-puud miyaar-rãmb la minyaar-tusa, la sẽn kõta vɩɩm soab fãa gill a vɩɩmã hakԑ ne magb sẽn pida, la a maand tʋʋm-sõmsã tɩ womd bi-sõma wã, wala a sẽn maand tʋʋm-yoodã me tɩ womd bi-yooda, la a vẽnegd a menga vẽnegr sẽn tar pãnga, ne a pegs nins a sẽn pãbd maan-n-zʋʋkã rãmb sẽn yaa wẽgdbã, hal sẽn sɩng m Yaab a Ãdem wakatẽ, tɩlgr be a yĩnga…

[1] Hɩkma الحكمة: yaa yõod sẽn solg tɩ ka neba fãag n mi-a ye.

[2] Liuu-kẽeng sẽn yɩɩd liuli wã fãa gilli.(lebgdã)




27. Page

Mam yetame tɩ sik la sãmbs ka be tɩ hɩkma kãngã sẽn yaa kʋdgã la tẽeg-tɩrg kãngã sẽn yaa kʋdgã, ka zĩndid tɩ laahrã ka zĩnd ye, wala wĩntoog sẽn ka tõe n zĩnd tɩ wĩndg ka zĩnda, a le ka tõe n sak wẽg-kԑgeng ning sẽn ka tar tԑka me ye, a sẽn wa n ya neng ning fãa, la a le ka sakd tɩ wẽgdbã kũum la b sẽn wẽg-b rãmbã kũum sẽn yaa yembra bɩ Laahr ka beẽ ye, bal rẽ yaa wẽgd la reem. La yaa woto la Wẽnnaam yʋya “الحكيم” (Bʋʋd-minim-naaba) la “الحكم” (Bʋʋd-welgr-naaba) la “العدل” (Tẽeg-tɩrg-naaba) la “العادل” (Tẽeg-tɩrg-naaba) leokd tõnd sʋkrã ne leokr sẽn yaa sɩda.

4- La sẽn mik tɩ b kõta bõn-naandsã sẽn yaa vɩɩm dãmbã fãa gill b tʋlsmã fãa gilla, la b bõn-baoodsã fãa gill b yalɩ wã sẽn dat tɩ b ka tõe n paam-a wã, tɩ b nusa me ka tõe n paam-a wã, la a le kõt-b bũmb ning fãag b sẽn kota, b raaba wakata  –ne b yalɩ zɩlemda[1] la tɩlԑ raaba, b yiib nins sẽn yaa Wẽnnaam kosga- tõog sẽn solg nengẽ, sẽn tar yolsg la kelg-sõng la ninbãan-zoeer tԑk-tԑka, tɩ nebã kos-tũusds piig pʋgẽ, sẽn ta yoob bɩ yopoe wã regdame –tɩ ka wa raasenkamã ye- sẽn tɩ yɩɩda nin-tũusdsã la nabiyaam-dãmbã kosgã, tɩlgr be b yĩnga, woto fãa wilgdame tɩ kԑlgd la leokd sẽn solg n be n wʋmd yɩɩr-soab fãa kʋkʋm la a sũ-sãamse, la tʋlsem-soab fãa kosgo, hal n tɩ tãag bõn-vɩɩg sẽn ka yɩɩd ba-a-fʋɩ tʋlsem sẽn ka yɩɩd ba-a-fʋɩ lokre, la a wʋmd a kʋkʋmã koԑԑg sẽn solga, la a maand ninbãan-zoeer ne-a, n leokd a kosgã sɩd-sɩd la a yard-a.

La ad nabiyaam a Mohammad, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, sẽn yaa bõn-naandsã sẽn tɩ yɩɩda ne sõmblma, la a zãad nebã doos-bԑda b sẽn kot n dat ruumg laahra, bũmb ning sẽn tar tõkr ne bõn-naandsã fãa gill la Wẽnnaam yʋyã la a sɩf-rãmbã, la a kɩt tɩ nabiyaam-dãmbã fãa gilli, sẽn yab nebã wĩntoodã la b ãdsã la b taoor-dãmbã vẽnegd-a wã, la b yet b doosã pʋgẽ tɩ aamiin aamiina. La ned ninga, a poorẽ-dãmba fãa sẽn deegd a dooga tɩ amiin daar fãa ne a sallg wʋsg-wʋsga, pa rẽ bɩ bõn-naandsã gill lagemda taab a kosgã pʋgẽ, n yetẽ tɩ: yaa sɩda, ya d Soaba, reeg a kosgã! la tõnd me kota bũmb ning a sẽn kot-a.

[1] Yaa gom-bũndi sẽn yi Imaam Nursi nengẽ, t’a maana wã rat n yeel tɩ yaa bũmb ning fãa nisaalã sẽn dog-ne wã, bilgri: wala rɩɩb-raabo, zugund-raabo…, yel-kãnsa me yaa goam tɩ b boond-b tɩ rog-ne zɩlemde.




28. Page

Mam yetame tɩ sik la sãmbs ka be tɩ sãmbs ka na n tol n le kelle, a sẽn yaa neng ning fãa, t’a doaag a yembr tãa, a sẽn kot n dat ruumgã laahra la zu-no-ruumdgã –sart kãnsã sẽn ka tõdgda fãa pʋga- sẽn ya a Mohammad doaagã, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, sẽn yi sabab-rãmb ka-tԑk nins sẽn kɩtd tɩ dũni-yikrã yaa tɩlԑ wã, sik la sãmbs ka be t’a yaa sabab sẽn sek tɩ naan Arzãna, la b tilg laahrã ye, bũmb ning sẽn yaa yolyol ne Wẽnnaam tõogã, a naam yɩ yɩleng n zẽke, wala sig-noorã tilgra sẽn yaa yolyol to-to wã. La yaa woto la Wẽnnaam yʋyã “المجيب” (Doaag-reegr-naaba) la “السميع” (Wʋmb-naaba) la “الرحيم” (Yolsg-naaba) leokd tõnd sʋkrã.

5- La sẽn mik tɩ kũumã la vʋʋgrã yaa yel-bԑd a yiib sẽn be yʋʋmdã sasa-rãmbã teedgã pʋga, tẽngã nen-laagã zuga, b wilgdame tɩ Yel-kẽnesd  sẽn solg n be n kẽnesd yԑla a pʋgẽ, wala wĩntoogã sẽn wilgd vẽeneg tɩ wĩndg n be wã. La a maand tẽngã sẽn yaa bedrã wala sadĩng sẽn kʋmb tɩ pidi, ayopa rẽ meng ye, a naanegã yaa yolyol wala tɩɩg a yembr naaneg la a kʋmbg sẽn yaa yolyol to-to wã. La a naand sig-noorã sẽn yaa yaoleng n tar ziira faag-faag wala tɩ-puug a yembr naaneg la a nagsg sẽn zemse. La b vẽnegd n wilgdẽ tɩ tõog kaal-moog n be n gʋlsd bõn-bundɩ wã la rũmsã zãma-rãmba tus-kobs-tã sẽn yaa wala gaf-rãmb tẽngã sebr zugu, tɩ yaa dũni-yikrã la gaf-rãmbã pʋɩɩbã bilg-rãmb tus-kobs-tã, n gʋlsd-b sõma n tũnug-taab tɩ tar maana, n lagem-taab n kẽ-taab tɩ yõsgr ka be a pʋgẽ ye, la ba ne a sẽn gẽdg-taaba fãaga, yãgemg ka be a pʋgẽ ye, la ba ne b sẽn wẽnd-taaba fãaga, yam-yuus-yuus la yĩmb la yõsgr ka be b pʋgẽ ye, la a tʋmd ne yolsg sẽn ka-tԑka, la hɩkma sẽn ka sate, tʋʋm-bԑd kãnsã pʋgẽ.

La a kõ ninsaalã waoor-zĩig sẽn zẽk wʋsgo, ne b sẽn nom dũni-bedrã fãa n kõ-a wã, la b nags-a la b yadg-a t’a yaa wala roog n kõ-a wã, la b sẽn maan-a t’a yaa tẽngã lԑdsdã, ne b sẽn kõ-a bobl-kẽeng ning tãmsã la saasã la tẽngã sẽn yԑԑs tɩ b ka tõe n zã-a wã. La A waoog-a n maan-a t’a yaa bõn-vɩɩsã fãa gill taoor-soab labala. La A waoog-a ne A koeesa, la A goamã. La A pʋlem-a saasẽ gaf-rãmbã fãa gill pʋgẽ n dɩk alkaool ne-a ne zu-noog sẽn duumdi, la laahrã kellegã, ne alkaool la pʋleng sẽn yaa sɩda. Sik la sãmbs ka be, a sẽn yaa neng ning fãa, t’A na n naaname la A pak zu-noog zak n kõ neb nins b sẽn waoog la b zɩsga rãmb ye. La sik la sãmbs ka be, tɩ tiging-daarã la alkɩyaoom-daarã na wa ye. La ad woto yaa yolyol ne A tõogã wala sig-noorã tilgrã la a naanegã sẽn yaa yolyol to-to wã. La yaa woto la Wẽnnaam yʋya: “المحيي” (Vɩɩmsg-naaba) la “المميت” (Vɩɩm-reegr-naab) la “الحي” (Vɩɩm-naaba) la “القيوم” (Yalsg-naaba) la “القدير” (Tõog-naaba) la “ العليم” (Minim-naaba) leokd tõnd sʋkrã d soabã yella.


29. Page

Yaa sɩda, ad tõog ning sẽn vʋʋgd tɩɩsã gill la bõn-bundɩ wã gill yẽga, sig-noor wakat fãa pʋga, la b wat ne bilg-rãmb tus-kobs-tã sẽn yaa rũmsã la tɩɩsã tiginga la gaf-rãmbã pʋɩɩba bilgra, b wilgdame tɩ sig-noy[1] tus a yiib fãa pʋgẽ tigingã la gaf-rãmbã pʋɩɩba bilgr tusr la b daliil-rãmb tusr n be beenẽ, tɩ f sã n mag yʋʋm tusr a nabi Mohammad –yolsg la tɩlgr be a yĩnga-  poorẽ-rãmba sẽn vɩɩma, la yʋʋm tusr ning a nabi Musa –tɩlgr be a yĩnga- poorẽ-dãmbã sẽn maana, la f maag f meng n gese.

Ad ned sã n wa kɩɩsdẽ tɩ tõog kãngã ka tõe n tigim yĩnsã yaa zondlem la yalemd sẽn ta yalemd tԑka.

6- La sẽn mik tɩ nabiyaam-dãmb tus-koabg la pisi la a naasa –neb nins sẽn yɩɩdb nebã ne piuugã- n naag taab noor a yembr n wilg tɩ zu-no-ruumdg la laahr vɩ-ruumdg n be, tɩ yaa Sɩd-naaba alkaool-dãmb tusa la A pʋlemsã, A naam zẽk yã, la b tik yã, la b sɩdgd ne b muugiza-rãmbã tɩ b yaa sɩd rãmba, woto bala, waliimb sẽn ka tar sõor n tik nug yel-kãngã zug ne bãng-vẽenega. Ad sik ka be tɩ yel-kãngã yaa vẽeneg wala wĩntoogã ye, la ned ning sẽn maand sik a pʋgẽ yaa gãeenga, n yaa yam-kɩɩng soaba.

Yaa sɩda, wala bãngr nina pa rẽ bɩ nug-tʋʋmd nina bãng-kãag tags la a no-rɩkr a bãngrã bɩ a nug-tʋʋmdã zug sẽn kiisd kɩɩsdb tusr koees sẽn ka bãng-kãas bãng-kãngã bɩ nug-tʋʋm-kãngã zuga, ba tɩ b sã n yaa bãng-kãas bãngr a taab bɩ nug-tʋʋm a taab pʋgẽ wã, la wala sɩd rãmb a yiib sẽn wind kɩɩsdb la tõdgdb tusr yell pʋga, n paam bʋʋm yellã zuga, wala neb a yiib sẽn na n yãnd no-loeer kiuug sik daar bilgri, la wala ned sẽn na n yeel tɩ koak sẽn wẽnda bĩisim boat-dãmbã sadĩng n be tẽngã pʋga, bala, a soaba paamda bʋʋm nana-nana t’a sã n yiis koaka tɩ-bil a yembr tãa n wilgi, pa rẽ bɩ a sã n tees koaka sadĩngã, ammaa tõdgdã la kɩɩsdã, a ka tõe n paam a yella bʋʋm rɩlla gẽes-wok poore, la veesg tẽngã nen-laagã fãa zugu,  sẽn na wilg t’a ka be zĩig ba a yembr pʋgẽ ye, ad woto bala, ned ning sẽn kõ-kibar ne Arzãna la zu-noogã zakã yellã, la a tabend b yiiba, paamda bʋʋm yellã zugu, ne a sẽn na n vẽneg tagems sẽn yi b tagems-dãmbã pʋgẽ, la maasem sẽn yi b maasma pʋgẽ, ne vẽnegr wala sẽn be sĩnma wã pʋga, la wẽkr sẽn yi b wẽkr-rãmbã pʋgẽ bala. La neb nins sẽn tõdgb la b kɩɩsa ka tõe n paam yellã bʋʋm rɩlla ne b sẽn na n sɩdg b tõdgrã la b kɩɩsgã, ne b sẽn na n yãnd la b wilg kɩɩsgã daliil-dãmbã, sẽn yi dũni wã fãa gill pʋgẽ, la zãmaan-dãmba fãa gill pʋgẽ, sẽn loog kʋdg n tɩ tãag a sẽn wat abada.


[1] Ad sig-noor fãa sã n looge , ad ya a dũni wã n yik t’a ki, la sig-noor ning sẽn pʋgd-a wã yaa wala a vʋʋgre (walledã).




30. Page

La d sã n na n kell n pa yel-kãngã zugu, hakɩɩka bãngdbã sega taab n sak tɩ yaa cõnstitisõ[1] b sẽn tiki, tɩ bũmb sẽn ka tik zĩig a ye n beẽ, pa rẽ bɩ a bee zĩig fãa gilli, wala liimaoongã hakɩɩk-rãmbã, a kɩɩsgã la a tõdgrã yaa bũmb sẽn ka tõe ye, la woto meng yaa sẽn na n mik tɩ tõdgrã la kɩɩsgã yaa bũmb sẽn ra sakde.

D sã n na n tik hakɩɩk-kãngã, ad yalemd la gẽemr ka be n zem neb nins sẽn maandb sik ne limaoongã zeng-raad nins kibay-kɩtb tus-koabg la pisi la a naasa sẽn sɩdga ye, sẽn yaa sɩd dãmb n seg taaba, neb nins sẽn yaa bãng-kãasa, la neb sẽn ka tԑk sẽn yaa hakɩɩkã rãmb la bãngdb sẽn yaa bãng-kãas rãmba. Filozofi bãngdb nins yamã sẽn sig n wa ninẽ wã, tɩ b sũyã ki wã, neb nins sẽn ka ne yel-soaandɩ wã, la b zãag b mens ne-a wã tõdgrã sabab yĩng n kɩt tɩ b lʋɩ sikã pʋga, tɩ yaool n pa sõmb tɩ filozofi bãngdb tusa yam-tags sẽn yõsgd ne kiba-kɩt a yembr sẽn yaa sɩd-soab wa kẽes foo sik bɩ yam-yuus-yuus limaoongã masaal-kãnsã pʋg ye, bɩ y mag n gese.

7- La sẽn mik tɩ tõnd nee yolsg sẽn gũbga, la yõod sẽn gũbga, la gɩblg sẽn duumd wala wĩntoogã, d mensã pʋgẽ, la bũmb ning sẽn gũbg tõnda pʋga, la d ne sobendã naama sẽn tar ziir la piuuga tagems-rãmb la a vẽnegr-rãmba, la tẽeg-tɩrg sẽn tar pãng n le zulme wã, la tʋʋm-bԑd sẽn tar ziira, halɩ tɩ yõod ning sẽn yaglg tɩ-yԑnga zug yõod-dãmb sõor sẽn ta a tɩ-biisã la a tɩ-puudã sõora, la yolsg ning b sẽn kõ ninsaal fãa maan-neer la neema sõor sẽn ta a yĩnga masĩn-dãmbã la a yalg-wilgdsã la a pãngã sõora, la tẽeg-tɩrgã sẽn tar ziirã, la koglg ning sẽn pãb kɩɩsdbã, wala a nabi Nuuh la a Hʋʋd la a Soaalɩh zãma wã, la Aad la Samuud dãmbã, la a Fɩr’aon zãma wã, la a gũus bõn-vɩɩg  sẽn tɩ yɩɩd paoodlem hakԑ-rãmba, la aaya-kãngã:


[1] Yaa tẽn-kugri: yaa nao-kẽndr neb sẽn zems taab n dɩgle, t’a tũuba lebg tɩlԑ ne ned fãa. (lebgdã)




31. Page

﴿وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ تَقُومَ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ بِأَمْرِهِ ثُمَّ إِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الأَرْضِ إِذَا أَنْتُمْ تَخْرُجُونَ﴾ (سورة الروم: 30/25)

“La bee Wẽnnaam naamã la a tõog tagems pʋgẽ, ne saagã la tẽngã sẽn na yik n yals ne a saglgã, rẽ poorẽ t’a sã n wa bool yãmb bool-vugr tɩ y yi tẽngã pʋgẽ, la y sẽn tar yiib bala” (Sʋʋratʋ Rʋʋm, 25/30)

B fãa gill yeta koԑԑg-koԑԑg tɩ “wala sodaas nins sẽn be sodaasã zakẽ n yaa sak-n-tũ rãmbã  sẽn tʋmd b tʋʋmã tao-tao ne taoor-soab baorg rãamda sẽn boond-b tɩ b zoe n kẽnga, ad woto bala, saasã sẽn yaa yaoleng n zãndẽ wã, la tẽnga sẽn yaa bedrã, b wẽnda sodaasa zak ning b  sẽn togs bilgrã pʋga, saglsã tũubã pʋgẽ, la b reegd Na-kʋdgã sodaasã, la wakat ning fãa b sẽn wat n baood neb nins sẽn gẽ kũum-gõeem zak-kãnga pʋga tɩ b zoe n looge, ne  malԑk a Israafɩɩl[1] baorgã fʋʋsgo, yolsg be a yĩnga, la b sẽn yeelgd b yĩngã tao-tao nif-kamsg pʋgẽ, n be yɩng yiibu. La tẽngã sodaar zakã sɩdgdame la a wilgd yel-kãngã, ne a sẽn vẽnegd alhaalã buud sig-noor fãa pʋgẽ ne a Malԑka Ra’ad[2] baorgã.

Sik la sãmbs ka be –la gẽdem-gẽdem me ka be- tɩ sobendã na-ruumdgã ka na n sak tɩ laahrã ka zĩnd ye, sobend ning sẽn yãnegda la a wilgd a zɩslmã sẽn ka tԑk la a ka tar saaba, ne tẽngã sẽn vẽnegd alhaalã buud sig-noor fãa pʋg n wilgdẽ wã, la a ka na n sak me tɩ dũni-yikr la tʋʋm-karas pʋɩɩb ka zĩnd ye, bũmb ning yolsgã la bʋʋd-minmã la koglgã la tẽeg-tɩrgã la na-ruumdgã sẽn kɩt t’a yaa tɩlԑ meng-menga -wala b sẽn sɩdg-a “gomd piig n soaba” pʋga- la zĩ-kãngã yԑsa, na-ruumdgã le ka sakd tɩ yolsgã neermã sẽn ka-tԑka wẽnems tɩ lebg sũ-kʋɩɩr sẽn ta wẽnem tԑk ye, a leb n ka sakd tɩ bʋʋd-minim pidbã sẽn ka-tԑka wẽnems tɩ lebg reem sẽn yaa koeegr tԑk-tԑka, la maan-n-zʋʋk sẽn ka tar yõod ye, a le ka na n sak tɩ gũudum kãnga sẽn yaa yolsg tԑka tedg tɩ lebg alkaool-yidgr sẽn tar zablem la toolem tԑka ye, a ka na n le sak me tɩ tẽeg-tɩr-kãngã sẽn be geel-tɩ-zemsã la tẽeg-tɩrgã la sɩdã pʋga wẽnems tɩ lebg wẽgd sẽn yaa wẽng tԑka ye, a le ka na n sak tɩ na-ruumdgã sẽn tara zɩslem la pãng-kẽengã lʋɩ ye, bal sã n yɩ woto, na-ruumdgã zɩslem sata gilli, t’a sobendã gẽdg ne pãn-komsem la koeegre, dũni-yikrã kaalem yĩnga, la woto me yaool n ka tõe ye, a sẽn wa n yaa neng ning fãa, yam ba a yembr me ka sakd n deeg-a ye, a yaa bũmb sẽn ka tõe, koabg pʋgẽ koabga, a yaa bũmb sẽn yaa zĩri la sẽn ka sakde, la a ka be yel-yɩtsa pʋgẽ ye, bala, wẽgd la sũ-kʋɩɩr sẽn ka tar yolsg ka be n zem yolsgã la bʋʋd-minmã la gɩblgã la tẽeg-tɩrgã la na-ruumdgã sẽn na n kʋ ninsaalã kʋʋb sẽn duumdi[3]ye, ne a sẽn wub-a wubr sẽn ta sõmblem la bʋgsem tԑk-tԑka, la a sẽn kẽes laahr zu-no-ruumdgã la a kellgã nonglem a sũurẽ wã, ne yĩisã masĩn-dãmb wala yamã la sũurã.

[1] Malԑkal maot (kũum malԑka)

[2] Sa-tãsr malԑka

[3] Kʋʋb ning vʋʋgr sẽn be a poore.(lebgdã)

32. Page

Bõe n leb n yɩɩd yõsgre ne yõodo, ne yĩisã masĩn-dãmba la a tʋʋma sẽn tar yõod tus ka-tԑka fãa gill yeebg tɩ yõod la biis ka be? La ki-zãng tɩ yikr ka be a poor me ka bʋʋd-minim tʋʋmd ye, tɩ b yaool n da ninga a pʋtẽerẽ wã nafa la yõod kobse. La bõe n leb n yɩɩd rig-n-zãag ne na-kãnga pãnga la a sobendã pidbu, ne a sẽn na n wa tɩ vẽnegd pãn-komsem la zɩɩlem, n bas a alkaool-dãmb tusa a sẽn dɩk n ka pidsi, la woto rig-n-zãaga ne Wẽnnaam.

Yam soab buud fãa fasemda woto, bɩ f rɩk gɩblgã la tẽeg-tɩrgã n maan mak-n-gԑsg yel-kãnsã zugu.

La ne hakɩɩk-kãngã b sẽn togsa, ad Wẽnnaam yʋyã “الرحمن” (Yolsg-naaba) la “الحكيم” (Bʋʋd-minim-naaba) “العدل” (Tẽeg-tɩrg-naaba) la “الكريم” (Kõt-yaoleng-naaba) la “الحاكم” (Bʋʋd-welgr-naaba) leokda sʋkr ning tõnd sẽn sʋk d Naanda t’a wilg-d Laahrã yella, la b sɩdgd laahrã belem tɩ yaa vẽeneg wala wĩntoogo, tɩ sik la sãmbs ka be ye.

8- La sẽn mik tɩ tõnd seeta ne d ninã tɩ gũudum sẽn gũbg n be n tar zɩslem n bʋʋdẽ la a kẽnesd a bʋʋdã, ne a sẽn gʋlsd la a bĩngd bõn-vɩɩg la yell buud fãa foto-rãmba, la a gʋlsd a rog-ne tʋʋm nins a sẽn tʋmda, la a tʋʋma gafã sẽn yaa Wẽnnaam yɩlgrã a sẽn maand ne a alhaalã zɩlemd n wilgd Wẽnnaam yʋya, n gʋlsd woto fãa pʋtẽer wals pʋga, la a yalɩ wã la a yamrã pʋga, la memoaar fãa pʋga, sẽn yaa Laoohʋl mahfʋʋz walgã bilgri, sẽn tɩ yɩɩda ninsaal memoaarã pʋga, sẽn ya a gaf-rãmb roog sẽn yaa bedr n ya kɩdg[1] wʋsg n be a zugẽ wã, la tʋʋm-solgds la tʋʋm-vẽenes minwoaar-rãmb  pʋsẽ wã, n gʋlsd-a la a bĩngd-a neera, rẽ poore, ad a vẽnegra wakatã sã n wa ta, b na n vẽnega yel-kãnsã fãa gill b sẽn da gʋls tɩ ka neẽ wã tɩ lebg vẽeneg tõnd neng-taoore.


[1] Yaa a sẽn yaa kɩdg n yaol n dɩkd wʋsga.




33. Page

La sig-noor fãa –sig-noor ning sẽn yaa tɩ-puug sẽn yi tõogã tɩ-puudã pʋga- tara a tɩ-pu-kẽengã sẽn yaa wala bilg-rãmb la daliil-dãmb minyõ-rãmba, la zɩlmã minyaar-rãmba n moond n wilgd bõn-naandsã dũni-yikrã yԑl sẽn tɩ yɩɩd ne yel-solemd aayarã pʋgẽ ﴿وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ﴾ (سورة التكوير: 81/10) (la tʋʋm-karasã b sã n wa sẽeg-b n pʋɩ), la a tabend ne tabendg sẽn tar pãng tɩ bõn-naandsã –sẽn tɩ yɩɩd ninsaalã- b ka naan-b saab la kaalem la halakr yĩng ye, b le ka naan bõn-vɩɩsã, sẽn tɩ yɩɩda ãdem-biisã, ki-zãng yĩng ye, ayo ad b naan-b-la ruumg daragԑ-rãmb  rʋʋb yĩnga, la yɩlg-m-meng pʋgẽ paabo, la ka-saab-tʋʋm maaneg ne yalɩ tõogo.

Yaa sɩda, ad tõnd seeta sig-noor fãa pʋgẽ, tɩ bõn-bundi wã sẽn ka tԑkã, sẽn da ki tɩ-sʋʋgr wakata, la tɩɩg fãa la yẽgr fãa la tɩ-bil-yamr fãa la tɩ-bil fãa sẽn da ka ki wã, b fãa gill karemda aayarã ﴿وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ (La tʋʋm-karasã b sã n wa sẽeg-b n pʋɩ) sig-noorã fãa pʋgẽ, la b vẽnegd a maana-rãmb sãnda, la a yԑl-sãnda ne b yalɩ zɩlmã, la yʋʋm sẽn loogã tʋʋmã bilsgu, tɩ woto yaa seedg ne gũus-kẽeng ning b sẽn da togsã, la a vẽnegd bũmb fãa gill pʋgẽ hakɩɩk-bԑdã a naasa sẽn be aayarã pʋga

﴿هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالبَاطِنُ﴾ (سورة الحديد: 57/3)

(Yẽ la Rẽenem-naab la Yaoolem-naab la Vẽenem-naab la Solgr-naaba)

La a wilgd tõnd gũusgã pãng sẽn ta to-to, la a wilgd tõnd tɩ dũni-yikrã yaa faag t’a waoonga yaa tɩlԑ, wala sig-noorã waoongã sẽn yaa fãag n yaa tɩlԑ wã.

Yaa sɩda, ad yʋy kãnsa b naasa belmã yaa vẽeneg bõn-naandsã fãa gill zugu, sẽn sɩng ne bõn-kɩdsã fãa kɩdga, n tɩ tãag bõn-bԑdã fãa bedre.

BILGRI: wala sẽn mik tɩ tɩ-bil-yamrã sẽn yaa tɩɩgã bulla yaa tʋk sẽn zãad tɩ-kẽengã porgarmã la a naanegã masĩn-dãmb sẽn pida, la a na-yɩ tɩɩga sart-dãmba, la a wilgd gũusgã pãnga sẽn ta to-to wã, ne Wẽnnaam yʋʋrã “الأَوَّلُ” (Rẽenem-naaba) tagemsã sẽn be a zuga yĩnga, la wala a tɩ-bilã, Wẽnnaam yʋʋrã “الآخِرُ” (Yaoolem-naaba) tagems sẽn be a soab zuga –yẽnda me- yaa tʋk sẽn zãad –ne yamrã sẽn be a pʋgẽ wã- tɩɩgã yalɩ tʋʋm nins a sẽn tʋma fãa gill buksa, la a tʋʋmã yʋy-sebra, la a vɩɩm a yiib n soaba nao-kẽndra, la a seet gũusgã pãng sẽn ta to-to.


34. Page

La wala sẽn mik tɩ tɩ-kãnga yĩng-sʋʋrgã, Wẽnnaam yʋʋrã “الظَّاهِرُ” (Vẽenem-naaba) tagemsã sẽn be a soab zuga, yaa nag-teed la fũt sẽn wʋg tɩ kẽ-taab n be neera, la Arzãn-pagb fũt sẽn nags ne pẽrb la nagsg toor-toor sẽn yãgda, t’a yaa wala bũmb b sẽn nags ne kulԑԑr-rãmb pis-yopoe, ne a sẽn vẽnegd Wẽnnaam tõogã bedlmã la A bʋʋb-minimã la A yolsgã sõmblmã sẽn be A gũusgã pʋga n wilgd gԑtbã.

La wala sẽn mik tɩ masĩn ning sẽn be tɩɩgã pʋgẽ -sẽn yaa Wẽnnaam yʋʋr “البَاطِنُ” (Solgr-naaba) nin-gԑtga- yaa lozĩnd la tʋʋm-zĩig la Sɩmi tʋʋm-ro-kẽeng sẽn ka to wã, la rɩtl la magds sẽn ka basd will bɩ tɩ-bil bɩ vãoog ba a yembr n ka kõ-a a rɩɩba, tɩ yaa bũmb sẽn sɩdgd gũudmã pʋgẽ tõogã la tẽeg-tɩrgã pidb la yolsgã la bʋʋd-minmã neeremã wala wĩntoogã, ad woto bala, tẽn-gãongã yaa yʋʋmdã sasa-rãmbã tɩɩga.

La tɩ-bi-bԑԑlã la tɩ-bi-yam nins fãa sẽn zãadb gũudmã boblla tɩ-sʋʋgr wakatã, ne Wẽnd-yʋʋrã “الأَوَّلُ” (Rẽenem-naaba) tagemsã, yaa Wẽnnaam saglsã sula bõones sẽn tʋmd sẽn na yɩl tɩ tẽngã nen-laagã tɩɩg rɩk a sʋʋrgo, b sẽn lud-a soab ne sig-noor lutgã, sẽn bunda wil minyaar-rãmba, la a womd tɩ-biis minyaar-rãmb la a puud tɩ-puud minyaar-rãmba.

La b yaa kordgã nao-kẽnda sebre, la tʋʋm la sõgeneg sebre, sẽn tar tʋʋm ning fãa tʋʋlg-wakat sẽn loogã sẽn tʋma, bal a wilgda vẽeneg-vẽeneg tɩ Gũub-naaba sẽn yaa zẽkr la kũun soaba maanda bũmb fãa ne tõog la tẽeg-tɩrg la bʋʋd-minim la yolsg sẽn ka tar tԑka.

La ãmmaa tẽngã yʋʋmdã tɩ-baasdgã, yẽ rɩkda tʋʋm ning fãa tɩ-kãngã sẽn maan yʋʋmdã pʋga, la Wẽnnaam yʋʋr yɩlgr ning fãag a sẽn yals ne sẽn yaa yalɩ tʋʋm ne Wẽnnaam yʋyã, la a tʋʋmã karaas sẽn na n pʋɩ sig-noor sẽn watã tigingã pʋga, n ning tɩ-sʋʋgr[1] a yiib n soaba pʋga. B bĩngda woto fãa gill tʋk-bõones wala zarat[2] pʋgẽ, n dɩk-a n bas ne Gũudum-naaba sẽn yaa Na-zẽkdgã hɩkma nuga, la b karemd tẽn-laagã zug Wẽnnaam yʋʋr “هو الآخِرُ” (Yẽ la Yaoolem-naaba) ne zɩlmã sẽn ka-tԑka.


[1] B rɩkame tɩ tɩ-sʋʋgrã la yʋʋmdã sɩngre. (lebgdã)

[2] Atom (ne farende)




35. Page

Ãmmaa tɩɩgã yɩnga, a puuda tɩ-puud kõbg toor-toor tus a tãab sẽn gũbgi, bũmb ning sẽn wilgd tiging daarã bilg-rãmb la tagems-rãmb tus a tãaba, la a yadgd yolsg la rɩlgr la kũun rɩɩb-laas n dʋʋgdẽ, la b zĩnigd sãan-dɩɩb bõn-vɩɩsã yĩnga, yaa woto yĩng la tɩɩgã yɩngã tẽegd Wẽnnaam yʋʋr “هو الظَّاهِرُ” (Yẽ la Vẽenem-naaba) ne a zɩlmã nins sẽn yaa tɩ-biisã la tɩ-puudã la bõn-dɩtsã sõore, la a pẽgd-A la a soeesd-A, la a wilgd hakɩɩk ning sẽn be  ﴿وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ (La tʋʋm-karasã b sã n wa sẽeg-b n pʋɩ)  wã pʋga, sẽn yaa vẽeneg wala wĩntoogo.

La ãmmaa tɩ-kẽeng kãnga sẽn yaa woka pʋgã, ad-a yaa laag la tʋʋm-roog tɩ masĩn-dãmb sẽn ka to la lozĩn-sõma sẽn ka tõe n bãng n sõd tʋmd a pʋgẽ ne minim-zulung la nao-kẽndr sẽn pidi, bala a segenda rɩɩb tõan-dãmba ne wakɩr a yembre, n dɩkd-a n kõt komdsã, la a tʋmd ne geelg la bãng-zulungu, bala a  ka basd zĩig ba a yembr tɩ sẽn ka-zems ba zarat-bil kẽ a pʋgẽ ye, la a tar tẽn-gõngã tẽngrã n vẽnegdẽ la a tabend Wẽnnaam yʋʋr “هو البَاطِنُ” (Yẽ la Solgr-naaba) ne soy la nems toor-toor tus-kobse, wala malԑks sãnda sẽn yɩlgd Wẽnnaam yʋʋra ne zɩlmã tus-koabga.

Rẽ poore, ad tẽngã, a sẽn yaa tɩɩga yĩng tɩ d sã n na n ges a yʋʋmd vɩɩm wԑԑngẽ, la sẽn mik t’a wilgda gũudmã sẽn be yʋy a naasã pʋga[1], n maan-a t’a yaa kʋɩlen-bil tiging daarã yĩnga, a le a yaa tɩ-kẽeng tɩ b tʋmsd a tɩ-biisã Laahr sũ-noog zakẽ, tɩ d sã n na n ges tɩɩgã dũni vɩɩmã wԑԑngẽ, a le yaa vẽnegr la nin-gԑtg ne yʋy-kãnsa b naasã, la a pakdẽ la a tukd sor sẽn tẽeg n tɩ tãag Laahrã, hal n tɩ ta zĩig ning tõnd yamã sẽn ka tõe n gũbg a yalem, la b ka tõe n sɩf-a me, la tõnd tõe n yeelame bala:

Wala semendã[2] montrã pԑԑm-dãmba sẽn sõta segoan-dãmba la minit-dãmba la lԑԑr-rãmba la rasem-dãmba sẽn wẽnd taaba, la b sɩdgd taaba, tɩ yaa tɩlԑ tɩ b sɩdg pԑԑm-dãmb nins fãa sẽn wilgd segoandã kẽnã, ad woto bala, rasem-dãmbã sẽn sõt dũni kãnga segoand-dãmba, dũni ning sẽn yaa saasã la tẽngã Naandã montra, a naam zẽk yã, la yʋʋmã sẽn sõt dũni wã minit-rãmbã, la zãmaan-dãmba sẽn wilgd dũni wã  lԑԑr-rãmba, la sԑkl-rãmbã sẽn wilgd dũni wã rasem-dãmba, bãmba me wẽnda taaba, la b sɩdgd taaba, la b kõt-kibar ne sig-noor sẽn duumd woaango, ne tagems-rãmb sẽn ka-tԑka, la a kõt kibar ne beo-vẽegr sẽn duumd waoong ne dũni sẽn yaa satã waood yʋn-likã, n togsd woto tɩ b vaoongã yaa tɩlԑ, wala yʋn-kãnga beo-vẽegrã la wao-kãngã sig-noorã woaangã sẽn yaa tɩlԑ wã.


[1] Rẽenem-naaba, Yaolem-naaba, Vẽenem-naaba la Solgr-naaba.

[2] Rasem a yopoe




36. Page

La yaa woto la yʋyã “هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالبَاطِنُ” (Rẽenem-naaba, la Yaoolem-naaba, la Vẽenem-naaba la Solgr-naaba) n lagem ne yʋʋrã “الحفيظ” (Gũusg-naaba) leokd sʋkrã d sẽn sʋkd d Soaba t’A wilgd Laahra, ne hakɩɩk ning b sẽn togsã.

9- La sẽn mik tɩ tõnd nee vẽeneg la d mi tɩ ninsaalã n yaa dũni wã tɩɩgã tɩ-bil(1) sẽn yɩɩd ne tiginga, la sẽn mik tɩ yẽ la a yamra(2) menga, wala a nabi Mahammad yalɩ wã sẽn wilga, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, la a le yaa dũni wã sẽn yaa Alkʋr’aana aaya-kẽeng(3) la a aayatʋl kursi(4)[1] wã, bala a zãada Wẽnnaam yʋ-zɩsgã, la sãan sẽn yɩɩd ne waoor(5) bõn-naandsã etaasã pʋga, la tʋmd sẽn yɩɩd ne yẽeslem(6) sẽn yaa tʋʋmdã zu-raoog soab zak-kãngã pʋga, la ned ning(7) b sẽn kõ sor zakã pʋgẽ, t’a ges  zakã zĩidb fãa yelle, la gԑt(8) sẽn yɩɩd ne ziiri, tɩ yẽ koԑԑgã n be, n le yaa piuug soab la zɩɩb-tʋkda, ne b sẽn kõ ãdem-biigã bãngr la tʋʋm minim kõbg toor-toor kobse, la b rogl-a teed nins sẽn kẽed zak-kãngã pʋg la yita gesga yelle, la tẽngã sak pʋʋg la a sadĩng koob dũni-kẽengã galʋ-tẽngã pʋgẽ, la dũni-kẽengã tẽn-gõngã yel-gԑta(9), Ruumg-naab a Wẽnd yʋʋr yĩnga, n tʋmd ne A gũusgu, n le yaa wala Wẽnnaam ledsda(10). La yel-kẽnesd(11) Wẽnnaam yʋʋr yĩnga, tɩ b gʋlsd a tʋʋm-bõonegã la a tʋʋm-bԑdã. La yamb sẽn pidi(12), b sẽn dogl-a soab tũudum tʋʋm sẽn gũbg zãnga, t’a sɩd reega bobl-kẽengã saasã la tẽngã la tãmsã sẽn kong pãng ne a tʋkra, n zɩlg a menga. La b tuk yel-soalem soy a yiib a neng taoore, t’a sã n tũ sor a yembra la a sẽn yɩt  bõn-vɩɩsã sẽn yɩɩd ne zu-beedo, la a sã n tũ sor a to wã, a yɩta bõn-vɩɩsã sẽn yɩɩda ne zu-noogo. A le yaa minwoaar(13) sẽn yɩɩd ne tiging ne Wẽnnaam yʋyã gilli, bala a paamda dũni-kẽengã Naab yʋ-zɩsgã vẽnegr a zugu, n le yaa Wẽnnaam gomd-n-taag(14) zalle. La yẽ n yɩɩd ne faseng la bãngr ne Wẽnnaam yẽosgã la A goamã sẽn yaa yɩlma. Yẽ(15) n le yɩɩd tʋlsem bõn-vɩɩsã pʋgẽ. La yẽ(16) la bõn-vɩɩg sẽn yaa valenga. La ba ne a pãn-komsmã la a talemdã sẽn ka tar tԑka, ad-a tara raab la tʋlsem-dãmb sẽn ka-tԑka, la bԑԑb la bõn-namsdɩ sẽn namsd-a sẽn ka tõe n bãng n sõde.

[1] A Sa’iid Nursi wilgame tɩ alkʋr’aan-dãmbã sẽn wilgd tõnd Wẽnnaama yaa bãmb b tãabo: yaa dũni wã sẽn yaa alkʋr’aan vẽenega, la Alkʋr’aana sẽn zãad n karemdẽ wã, la alkʋr’aan goamdgã sẽn yaa nabiyaam a Mohammada, yolsg la tɩlgr be a yĩnga. (lebgdã)




37. Page

La yẽ(17) n le yɩɩd bõn-vɩɩsã ne yalɩ tõogo, tɩ vɩɩmã wʋm-noogã wԑԑngẽ, yẽ(18) n yɩɩd-b ne zablem wʋmbo, la wʋm-nood sẽn gẽdg ne zablem sẽn yaa kԑgenga, la sẽn tara nonglem-kԑgeng ne ruumgã n yɩɩda, la b sẽn segda ne ruumgã n yɩɩda. La yẽ la ned ning(19) sẽn kot ruumgã la zu-no-ruumdgã ne doos sẽn ka-tԑka, la a gãnegd a meng n baood-a. N le yaa ned ning tɩ ba tɩ b sã n kõ-a dũni teedã la a wʋm-no-teedã fãa gilli, ka na n tol n sek-a t’a bas paabã baoob ye. La ned ning(20) sẽn yaa Tikr-naaba pãngã yel-solemde, la Wẽnnaam naanegã sẽn be neera yel-solemde, n nong ned ning sẽn maand-a neer nonglem sẽn ta tũudum zĩiga, la a kẽesd a menga nonglem a nengẽ tɩ b nong-a. La ned ning sẽn tar tõkr ne dũni-kẽengã gilli, t’a ninsaalem masĩn-dãmba(21) fãa maand kaset tɩ b naan-a-la ruumgã yĩnga. La ned ning(22) sẽn tara tõkr ne Wẽnnaam yʋʋrã “الحق” (Sɩd-naaba), ne hakɩɩk-gũbgds pisi, wala hakɩɩk bãmba wã. La sẽn karemda a tʋʋm nins sẽn tar tõkr ne dũni-kẽengã, n kõt Wẽnnaam yʋʋr “Alhafɩɩza” wakat fãa t’a gʋlsd Gũudum-naaba yĩnga, a naam zẽk yã, sẽn pidsda bõn-vɩɩsã sẽn yɩɩda ne paoodlem tʋlsem sẽn yɩɩd ne paoodlma, la a wʋmd a doaagã la a boolgã la a kosgã, la a sɩd sakd a boollã, la a gʋlsd a tʋʋmã, la sẽn kɩtda tɩ malԑk-wagl sẽn yaa gʋlsdb gʋlsd a tʋʋm-bԑdã Wẽnnaam yʋʋrã “الحفيظ” (Gũusg-naaba) yĩnga, la sẽn paama maana-zulung ning sẽn be yʋ-kãngã pʋga n yɩɩd bũmb fãa gilla.

Mam yetame, tɩ sik la sãmbs ka be tɩ tiging daar la tʋʋm-sԑb pʋɩɩb daar n be ne ninsaalã ye, ne hakɩɩk-rãmb pisi kãnsã sẽn wilga, la b na n yao-a-la yao-sõng ne sõgeneg nins a sẽn tʋm tɩ reng-taoora yĩnga, la b nams-a a tʋʋm-tuutɩ wã zugu, wala Wẽnnaam yʋʋrã “الحق” (Sɩd-naaba) sẽn data, la b na n geela a tʋʋma la b kɩt t’a leoks sʋgsga a tʋʋm nins b sẽn gʋlsa zugu, zem t’a yaa bilf t’a yaa bedre, sẽn zemsd ne Wẽnnaam yʋʋrã “الحفيظ” (Gũusg-naaba), la b na n paka zu-no-ruumdg sãand-zak rignoor la zu-be-ruumdg bãns-roog rignoor a taoore, ruumg zaka pʋgẽ, la soda-bedr sẽn  da yɩ sodaas zãma taoor-soab dũni kãngã pʋga, n kẽ b pʋgẽ n sãam-b la a yãgem b yԑlã sasa ninga, ka na n tol n tõog n solg n pa tãndã pʋgẽ n ka yik tɩ b sʋk-a a tʋʋmã ye.


38. Page

Sã n pa rẽ, a sã n maand sik tɩ (الله) Wẽnnaam wʋmda doos ka-tԑk nins nedeng hakԑ-rãmbã[1] sẽn kot n dat paabã, tɩ yaa hakɩɩk-rãmb pisi wã zɩlmã n zẽkd doosã, t’a doosã bʋrgã rĩmsd al-arsã la tẽn-gõngã, t’a pãnga yaa wala sa-tãse –n yaool n wʋmd zõaag koԑԑg la A reegd a kosga sɩd-sɩda, ne A sẽn kõ-a vɩɩma- a sã n maand tẽeb tɩ nedengã hakԑ-rãmbã sẽn ka-tԑka na n yeeba zaalem, la a maand tẽeb tɩ hɩkma ning sẽn ka yeebd bũmb sẽn zems baa zõaag pɩgsr bilgra, ne tũnugr la bãngr ning sẽn be zõaag pɩgsr zuga sẽn maand kaseta na n yeeba zaalem yeebg meng-meng n bas ãdem-biilim yalɩ tõog ning sẽn tar tõkr ne hakɩɩk-kãnsã fãa gilla, la ãdem-biigã tʋlsem-dãmbã la a saag-rãmbã sẽn ka-tԑka, la bõn-naandsã tõk-taabã la hakɩɩk-rãmb nins sẽn pidsd a yalɩ pãngã la a tʋlsem-dãmba, tõnd yetame tɩ ninsaalã sã n tẽed tɩ yel-kãnsã fãa gill na n yeeba zaalem yeebg zãng-zãnga, a yaa wẽgd la wẽnem sẽn ka tõe n yɩ.

Bal bõn-naandsã fãa sẽn maandb kaset Wẽnnaam yʋyã sẽn boond tɩ “الحق”(Sɩd-naaba)  la “الحفيظ”(Gũusg-naaba) la “الحكيم” (Bʋʋd-minim-naaba) la “الجميل” (Neerem-naaba) la “الرحيم” (Laahr Yolsg-naaba) zuga kɩɩsda woto, la b yetẽ: Ad woto yaa bũmb sẽn ka tol n tõe n yɩ, la bũmb sẽn ka sakd nems tusri.

Tɩ Wẽnnaam yʋyã “الحق”(Sɩd-naaba) la “الحفيظ”(Gũusg-naaba) la “الحكيم” (Bʋʋd-minim-naaba) la “الجميل” (Neerem-naaba) la “الرحيم” (Laahr Yolsg-naaba) leokd tõnd sʋkr ning tõnd sẽn sʋk d Soaba tiging daarã yellã, n yetẽ: Wala tõnd belmã sẽn yaa sɩd la hakɩɩka, ad woto bala, tiging daarã me yaa sɩda, la bũmb b sẽn na n sɩdg wala bõn-naandsã belmã sẽn yaa sɩda, sẽn maandb kaset tõnd zuga.

La sẽn mik…

M naan n gʋlsa sẽn yɩɩd woto, la m maan-a-la bilf n zemse, a sẽn yaa yell sẽn yaa vẽenega, la bũmb b sẽn mi wala wĩntooga vẽenma yĩnga.

Wala Wẽnnaam yʋ-manegdsã sẽn ta yʋy koabga bɩ tusra sẽn gomd bõn-naandsã yella yembr fãa sẽn sɩdgd yʋy-kãnsã tʋʋmã vẽeneg-vẽenega –tɩ d sã n na n dɩk makr ne hakɩɩk-rãmb nins sẽn togs bilg-rãmbã sẽn loogã pʋga, la “sẽn mik” nins sẽn loogã pʋga- ne Wẽnnaam yʋ-kãnsã nen-getsã sabab la b vẽnegrã bõn-naandsã zuga yĩnga, ad woto bala, a wilgda tiging daarã la Laahr zakã yelle, la a sɩdgd b yiibã ne sɩdgr sẽn tar pãnga.


[1] Droit de l’Homme 




39. Page

La wala tõnd Soaba sẽn leokd tõnd sʋkr ning d sẽn sʋk-A a yella ne leok-sõng sẽn tar pãng ne a gãf-rãmb fãa gill la gãf-rãmbã A sẽn sika fãa gilla, la ne A yʋya A sẽn pʋd A menga fãa gilla, ad woto bala, A leokda ne malԑksã zɩlma, a moore, A kɩtdame tɩ b gomd ne neng a to n leokd tõnd sʋkrã n yetẽ: Ad yԑl wʋsg n be n sɩdgd dũni-yikrã tɩ b pãnga ta tawaatʋr[1] koabg pãnga, yãmb sẽn segd ne raohaani-rãmbã yĩnga, la b be ne tõnda malԑksã hal a Ãdem wakatẽ, tɩlgr be a yĩnga, la tagems-rãmb la daliil-rãmb sẽn ka tar tԑk n wilgd tõnda malԑksã la raohaani-rãmbã belmã la tõnd Wẽnnaama tũudmã, tɩ tõnd yeel la d yet wakat fãa, tɩ d yaa sẽn zems-taab noor a yembre, wakat ning d sẽn seg yãmb taoor rãmba: Ad tõnd gilgda Laahrã zaks la a rot sãnda pʋgẽ, sã n yaa woto, sik ka be tɩ ruumg ro-sõma  sẽn ka-to nins tõnd sẽn gilg b rãmb pʋga, la etaas-rãmbã la zaksã sẽn be b taoora sẽn nags n pids ne bõn-tʋɩtɩ la roog teed n kolld sãan-wagl waoong ye, sẽn na yɩl n deeg b sãando, la tõnd ka maand sik ne woto baa bilfu.

La sẽn mik tɩ tõnd Naandã tũusa a nabi Mohammad, Wẽnnaam yolsg la tɩlgr be a yĩnga, n kõ tõnda, t’a yaa Karen-saamb sẽn yɩɩd zɩslem la porfosԑԑr sẽn yɩɩd pidba, la togend sẽn yɩɩd ne sɩda, la a meng ka menemd la a le ka menesd neda, la A tʋms-a t’a yaa nabiyaam-dãmba pidsda, tɩlgr be b yĩnga, ad sõmba ne tõnd tɩ d reng n sʋk d Karen-saam-kãnga tiging daarã yelle, bũmb ning d sẽn da sʋk d Naandã a yella, sẽn na yɩl tɩ d yi bãngr bãng-n-wãak[2] zĩigẽ n kẽng nif-yãab bãng-n-wãak[3] la sɩd-bãng-n-wãak[4] zĩigẽ, la d ta pidb zĩigẽ. Wala sẽn mik t’a nabi Mohammad, yolsg la tɩlgr be a yĩnga, sẽn yaa Alkʋr’aana muugiza a yembra sɩdgda ne a muugiza-rãmb tusr nins sẽn yi Wẽnnaam nengẽ wã, t’a yembr fãa yaa daliil sẽn wilgd t’a yaa sɩd-soaba, tɩ Alkʋr’aana yaa sɩd n yaa Wẽnnaam goama, ad Alkʋr’aana me –sẽn ya a nabi Mohammad -yolsg la tɩlgr be a yĩnga- muugiza sẽn yɩɩd bedlma sɩdgda ne muugiza-rãmb kõbg sẽn ta pis-naas n wilg t’a nabi Mohammad yaa sɩd-soab la bas-m-yam-soaba, n le yaa Wẽnnaam tẽn-tʋʋma, ad sik ka be, tɩ tiging daarã hakɩɩk ning yell a sẽn wa ne la a sɩdg-a wã, b yiiba yembr fãa ne aaya-rãmb tusa –b yiiba yembr yaa dũni wã kasetã zɩlemde, yẽ rat n yeel tɩ nabiyaamb-dãmbã la waliimbã  fãa gill sɩdgrã nabiyaamã vɩɩma fãa gill pʋga, la yiib n soaba yaa dũni solgdgã zɩlemde, yẽ rat n yeel tɩ saasẽ gaf-rãmba fãa gill la naanegã hakɩɩk-rãmba fãa gill sɩdgrã- yaa sɩd n yaa bũmb sẽn tab wala wĩntoogã la wĩndgã ye.


[1] Yaa zãma ka tԑk sẽn na n wa ne kibar tɩ yõs-taab ka be a pʋgẽ. (lebgda)

[2] Yaa fo sẽn na n wʋm bũmb kibar n sɩd kõ-sɩd la f ka yãnd-a ne f nif ye. (lebgda).

[3] Yaa fo sẽn na n wʋmb bũmb kibar n kõ-sɩda, la f le ta n yã ne f nifu.(lebgdã)

[4] Yaa fo sẽn na n wʋm bũmb kibar n kõ-sɩd la f ta n yãnd-a ne f nif tɩ bũmbã meng paam foo, pa rẽ bɩ f paam-a. (lebgdã)

40. Page

Yaa sɩda, ad yell wala tiging daarã yell ning sẽn yaa masaala wã sẽn yɩɩd ne yel-solemd la keglma, la bũmb ning sẽn yɩɩd yam-tagsga, ad a tõe n paama welgr la fasemg ne Karen-saam-bԑd a yiib wilgri, wala Karen-saamb kãnsã b yiibã[1].

Ãmmaa bũmb ning sẽn kɩt tɩ nabiyaam-dãmbã sẽn deng taoora ka vẽneg hakɩɩk-kãngã n wilg b zãma wã wala Alkʋr’aana sẽn vẽnega, ad rẽ yaa tɩ bãmb zĩnda ninbuiidã vɩɩmã sɩngr la a yãadr wakatẽ, tɩ vẽnegrã yɩ bilf n zemse, wala pipi karen-dot kaoreng sẽn yaa to-to wã.

Kõogre: Sẽn mik tɩ Wẽnnaam yʋyã wʋsga fãa wilgdame tɩ Laahr beeme la b baood-a wã, ad sik ka be tɩ daliil-dãmb nins fãa gill sẽn wilgd yʋy-kãnsã zuga wilgdame yԑs ne neng a to tɩ Laahrã yaa sɩd ye.

La sẽn mik tɩ malԑksã kõta kibar tɩ b yãnda Laahrã zaksã la dũni-ruumdgã, ad sik ka be tɩ daliil-dãmb nins sẽn maand kaset ne malԑksã la yõyã la raohaani-rãmba belma la b wẽnd-tʋʋma me wilgda Laahrã belem ye.

La sẽn mik t’a nabi Mohaamad kosgã la yell ning a sẽn tik n yɩɩd a vɩɩmã pʋgẽ wẽn-yembgã loogr poora yaa Laahrã yella, ad sik ka be tɩ muugiza-rãmbã la daliil-dãmb nins fãa sẽn wilgd a nabiyaamdmã la a sɩdã, Wẽnnaam yolsg la tɩlgr be a yĩnga, maanda kaset yԑsa –ne neng a to - ne Laahrã sɩdã la a waoongã ye.

La sẽn mik tɩ Alkʋr’aana pʋɩɩr a naasa yembra gomda tigingã la Laahrã yella, la a sɩdgd b yiiba ne a aaya-rãmb tusa wã, la a kõt b yiiba kibara, ad sik ka be t’a daliil-dãmb nins fãa sẽn maand kaset la a wilgd tɩ Alkʋr’aana yaa sɩda maanda kaset yԑs ne Laahrã belem sɩda la a waoonga, ne neng a to ye.

Bɩ f tags n ges mosa, bõe pãng la a sɩd n le ta liimaoongã zeng-rao-kãnga.


[1] Yaa a nabi Mohammad la Alkʋr’aana