Masaall piig n soaba
NAVIGATION
70. Page
MASAAL PIIG N SOABÃ
Yaa yãmb m ma-bi-zɩsd sẽn yaa sɩd rãmba!
Wakat ning mam sẽn wa n karemd Alkʋr’aana sẽn yaa yel-soalem-vẽeneg soaba, no-loeera kiu-zɩsga pʋga, mam sã n karem aayar a yembr fãa sẽn yi aaya-rãmb pis-tã la a tãab nins b sẽn vẽneg b maana soalgdsa “pipi Sʋ-aa’a” pʋga, sẽn be Rasaal’ɩlʋ Nuura pʋga, mam mikdame tɩ aayarã kara-neng a yembr bɩ a karaaga gill maana sẽn gomd bũmb ning yella, yaa wala a le gomda Rasaa’ɩlʋn Nuura la a karem-biisã yell bilfu –tɩ d sã n na n rɩk yam-tagsg a yẽosgã pʋgẽ- sẽn tɩ yɩɩda, aayar ning sẽn gomd nuura wã yell sʋʋratʋ “Al-nuur” pʋga maana wã teesda Rasaa’ɩlʋn Nuura ne nug-biis piiga, tɩ aaya-rãmb nins sẽn pʋg-a n gomd likã yella me maana wã teesda Rasaa’ɩlʋn Nuura gɩdgdbã[1] yell sõma, tɩ yaa wala zĩ-kãngã yita yel-gɩrgẽ wã n lebg yel-bedre. Hakɩka mam bãngame tɩ yel-bԑd-kãnsã yembr rũnda zãmaana pʋgẽ, yaa Rasaa’ɩlʋn Nuura la a karem-biisã.
Yaa sɩda, ad Alkʋr’aana goama vẽnegda yel-soalem la gom-bԑd sẽn gũbgi, ne Gom-goamdã sẽn yaa Na-kʋdgã sobendã ziir yĩnga, la A gomd-n-taagã sẽn gomd ne nebã la bõn-naandsã yʋʋr yĩnga ziira yĩnga, la kãndgr ning ninbuiidã fãa sẽn paamd zãmaan-dãmbã pʋga ziir yĩnga, la a sẽn paam n yi togs-vẽenesã sẽn gũbg n yaa bԑd n zẽka pʋgẽ, sẽn gomd Wẽnnaam lallʋwa-rãmbã yella, sẽn tar tõkr ne dũni wã la laahrã yԑla kẽnesga ziir yĩnga, la saagã la tẽngã, la zãmaan sẽn loog kʋdg la sẽn wat abada wã ziir yĩnga, la dũni-kẽengã la bõn-naandsã fãa gill Naanda sobendã ziir yĩnga, bal Alkʋr’aana goamã, ba a sẽn sig to-to n zemsd ne sẽn ka karembã yamã –bãmb me la zãma sõor sẽn yɩɩd waooglem Alkʋ’aana gomd-n-taasã pʋgẽ- ad sẽn karembã me yamã paamda b pʋɩɩr sẽn pidi, la a ka gomd tɩ yaa yẽosg bal ye, a le ka Ɩstoaar tɩ yaa kelg la rɩk yam bal ye, ayo, a yaa wala gom-sãang sẽn nan sig n gomd ne nebã fãa gilli, zãmaan fãa pʋgẽ, wala nao-kẽndr sẽn gũbgi, sẽn tɩ yɩɩda a tãasgã, n yetẽ "الظالمين" "الظالمين" (“wẽgdbã” “wẽgdbã”) n yɩlemd wʋsg-wʋsgo, la a togsd saasẽ la tẽngẽ mosɩɩb-kegems nins sẽn na n sig n paam wẽgdbã, la a wilgd wẽgd sẽn ka tar mak-n-taar zãmaan kãngã pʋgẽ, ne a sẽn togsd namsg kõbg toor-toor sẽn paam Aad rãmb la Samuud rãmb la a Fɩr’aoon zãma wã. La a sikd sũ-maagr n kõt b sẽn wẽg-b rãmba, sẽn yaa sɩd-kũunã rãmbã, ne a sẽn togsd nabiyaam-dãmbã tɩlgrã wala a Ɩbraahɩɩm la a Muusaa, tɩlgr be b yĩnga.
[1] Rasaa’ɩlʋn Nuura gɩdgd-ba
71. Page
Yaa sɩda, ad Alkʋr’aana sẽn yaa yel-soalem-vẽeneg soaba, Alkʋr’aan ning sẽn vẽnegd n wilgd zãmaan sẽn loogã gill wala sĩnma tele wã, la a vẽnegd yʋʋm kobsã la zãmaan-dãmbã, yam-yaal-yaalã la menengã sẽn get tɩ yaa bũmb sẽn ki n yaa wala kaalem dũni sẽn tar rabeema, la yaad zĩig sẽn zabd sũura, n vẽnegd-a n wilgd zãma fãa gill la sull fãa gill wala seb-neng sẽn yaa paalla, tags-n-ges yĩnga, la yel-soalem dũni sẽn yaa vɩɩga, sẽn sɩng a sɩngrẽ wã n tɩ tãag a baasgẽ wã, la sobend naam sẽn be n tar tõkr ne tõnda. A woto la a wilgd tõnd a kaorengã ne yel-solemd sẽn tar pãnga, n dɩkd tõnd n tʋgd zãmaan kãnsã pʋgẽ sasa ninga, n le wat ne zãmaan kãnsã tõnd nengẽ me sasa ninga, la Alkʋr’aan-zɩsg kãngã, sẽn vẽnegda dũni-kẽeng kãngã n wilgd ne yel-solemd meng-menga, dũni-kẽeng ning menengã gesg pʋgẽ sẽn yaa bũmb sẽn ka tar vɩɩma, n le yaa yaams la rabeem sẽn ka-tԑk zĩiga, la a gilgd welgr la saab sʋka, Alkʋr’aan-zɩsga vẽnegd-a lame n wilgdẽ t’a yaa gaf sẽn yaa Pãng-naabã gafo, la tẽng sẽn yaa yolsg tẽnga, la Wẽnnaam bõn-naandsã wilgr zĩiga, la a kõt sẽn ka tarb vɩɩmã vɩɩm, n maan-b wala tʋʋm-tʋmdb n gomd ne taaba, la a nidgd pãng n na n sõng dũni-kẽengã. A woto la a karemd nebã la zĩn-dãmbã la malԑksã hɩkma sẽn yaa hakɩɩka, la a tar nuura la wʋm-noogo. Sik ka be tɩ Alkʋr’aan kãngã sẽn yaa ziir-zɩsg soaba tara sɩf-sõma sẽn yaa yɩlem ye, wala a gʋls-bil a yembr fãa sẽn tar yel-sõm piiga, sasa ning tusra, pa rẽ bɩ yel-sõm tusa, la wala nebã la zĩn-dãmbã sẽn ka tõe n wa ne a bilgrã, ba tɩ b sã n lagem taab rẽ yĩnga. La a gomd-n-taara ne ãdem-biisã fãa la dũni-kẽengã gilla yaa gomd-n-taar sẽn zems a zĩigẽ. La a sẽn ningd sũ-noogr a rulsdb minyõ-rãmb sũy pʋgẽ wakat la wakat fãa wã, la a sẽn ka tol n wat ne yam-yiib la sɩlakra, ba ne a yɩlemga la a kaorenga wʋsg-wʋsga fãa wã, la a sẽn tabend kom-bõonega yam-bõonega pʋga, ba ne a sẽn tar zĩis la gom-biis wʋsg sẽn tõe n wa ne gẽdgra, la a sẽn sakd bãad-rãmbã la neb nins gom-kɩdg meng sẽn namsd-b rãmbã kelgra, la a sakd sẽn gãeb ne kũum-nen-soabgã rãmb kelgra, t’a yaa wala zãmzãm kooma, a tara sɩf-kãnsa sẽn yaa yɩlma la a takd dũni la laahr zu-noog n kõt a karem-biisa, la a vẽnegd a alhaal zɩlem-pԑkã –ne hɩkma ning a sẽn tar tɩ zemsd ne a karemd buuda fãa yamã– la a wilgdẽ t’a yii saasẽ wã tɩrg n wa, zẽng tɩ modg-m-meng la zɩlem-beed la maan-tɩ-b-yã ka kẽ a pʋgẽ ye, la a le vẽnegd muugiza sẽn tar bedlem tԑk-tԑk la kãndgre, n lakd -noor wʋsgo- a seb-vãada sẽn yɩɩd ne vẽenem la sẽn yɩɩd ne sõmblem wala saagã la tẽngã n wilgdẽ –ne a sẽn sik a goam-gãnegrã pãngã tɩ zemsd ne yam-bõonesã zãma wã sẽn yɩɩdb ne sõora fasemga– la a wilgd a tõoga muugiza-rãmbã sẽn be neera, la a hɩkma wã sẽn tar maana-rãmb nins sẽn be yel-kãnsa pʋga.
72. Page
A le vẽnegda muugiza wã kõbg a yembre, ne a sẽn kẽed gom-bil a yembr bɩ kibar a yembr pʋgẽ n vẽneg maana-rãmb wʋsg n wilg kelgdb kõbg toor-toora, ne a yɩlemgã sẽn be neer n yaa nooga, ne a sẽn wilg t’a yaa kosg la boolg la wẽnd-yʋʋr-tẽegr la wẽn-yembg gafa, tɩ kɩt tɩ yɩlemgã lebg bũmb sẽn segde. La a sẽn ka basd yell ba a yembra, hal n tɩ tãag sahaabsã yel-bõonesa[1], lislaoonga yẽbgrã wakata, la lislaoongã sãri wã gʋlsg wakata, ne a sẽn togsd tɩ bũmb fãa gill bee Wẽnnaam yolsga gũudum la A yԑla kẽnesg la A tʋlsma pʋga, hal ba ne yel-bõonesã, la bũmb sẽn ka yɩɩd baa fʋɩ yell sẽn maan pʋga. A venegda muugiza kãnsã n wilgdẽ t’a tara lallʋwa-rãmb sẽn gũbgi, la a vẽnegd yel-kãnsã n wilgdẽ, ne a sẽn tall yõod wʋsg lislaoongã la sãri wã sẽn gũbga yẽbgrã wakata.
Ya sɩda, ad raabã yɩlemgã kɩtdame tɩ aaya-rãmbã yɩlemgã lebg tɩlԑ, rẽ n kɩt tɩ yɩlemg ning sẽn be Alkʋr’aana gom-biis nins sẽn tar maana tus-ka-tԑk pãnga, la yɩlemg ning sẽn be aaya-rãmb nins maana sẽn yaa daliil-rãmb ka-tԑk tedg-kẽenga sẽn ka-tԑk yẽbgrã wakata, la yɩlemg ning sẽn be aaya-rãmb nins sẽn wilgd nebã buks toor-toor kaorenga, tɩ yaa leokr ne sʋks-wʋsg nins sẽn sʋks yʋʋm pisi pʋga, la yɩlemg ning sẽn be aaya-rãmb nins sẽn sɩdgda tɩ soab n be n na n siig dũni-kẽeng[2] kãngã n tedg a sʋʋrga alkɩyaoom daara, la a saas dũni wã la a ledg laahrã a zĩigẽ wã, la yɩlemg ning sẽn be aaya-rãmb nins sẽn wilgd tɩ bõn-bõonesã la bõn-bԑdã fãa gilli, sẽn sɩng ne zaratã n tɩ tãag ãdsã bee Soben-yԑngã sẽn ka tar to wã nugẽ wã, la yɩlemg ning sẽn be aaya-rãmb nins sẽn vẽnegd Wẽnnaam gẽega la a sobendã tõoga, sẽn na yɩl n zab ne ninbuiidã wẽgd ning sẽn wat ne dũni-kẽengã la saasã la tẽnsã la bõn-bõonesã gẽegã, n sõng dũni wã naanega yõoda.. Ya sɩda, ad gom-kãnsã la aaya-kãnsã yɩlemgã ka zãng ye, ayo, ad-a yaa muugiza sẽn tar pãng tԑk-tԑka, la goam-gãnegr-minim sẽn sɩd tar pãnga, la zɩlem-pԑk la gom-gãnegr-minim sẽn be a zĩigẽ.
[1] Wala d ma a Aa’ɩsat kĩndɩ wã menengã sẽn yɩ sabab tɩ b sik tԑԑmã wẽeb aayara. (lebgdã)
[2] Bũmb ning fãa Wẽnnaam sẽn naana. (lebgdã).
73. Page
Bilgri, ad ﴿بسمِ الله الرَّحمن الرَّحيمِ﴾ (Bɩsmillaahɩr rahmaanir rahɩɩmi) wã, sẽn yɩlem noor koabg la piig la a naasa, t’a yaool n ya aayar a yembra, la hakɩɩk pʋgẽ, ad-a tõkda tẽn-gõngã ne Al’arsa, la a nuurd dũni-kẽengã, tɩ nebã fãa gill tar tʋlsem ne-a wakat fãa, wala b sẽn vẽneg n wilg “ lam’a piig la a naas n soaba” pʋga, sẽn be “Rasaa’ɩlʋn Nuura” pʋga, ne sẽn mik tɩ ba t’a sã n yɩlem noor minyõ-rãmba, tʋlsmã ne-a wã kõn tol n sa ye, la tʋlsmã ne-a wã pa raar fãa tʋlsem wala bura[1]ye, ayo, ad tʋlsmã ne-a wã yaa minit fãa tʋls-kԑgengã, wala pemsem la vẽenem[2].
Bilgri, ad aayar-kãngã yɩlemgã ﴿إِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ العَزِيزُ الرَّحِيمُ﴾ (Ad fo soabã la Wilb-naaba, la Yolsg-naaba) aayar ning sẽn yɩlem noor a nii sʋʋratʋ “toaasɩɩnmiim”[3] pʋga, sẽn gomda nabiyaam-dãmbã tɩlgrã yella, la b kɩɩsdbã namsgã yella, sʋʋra ning sẽn togsd b kibaya tɩ yaa sõngr ne yõod ning b sẽn naan dũni-kẽengã, la sobendã sẽn gũbga yĩnga, la ba tɩ b sã n yɩlem aaya-kãngã – sẽn tara hakɩɩk-rãmb tusa pãnga- noor tusa, sẽn na yɩl n wilg tɩ sobendã zɩslmã kɩtdame tɩ wẽgdbã namsgã yaa tɩlԑ, la a le wilgdẽ tɩ Wẽnnaam yolsgã kɩtdame tɩ nabiyaam-dãmbã tɩlgr yaa tɩlԑ, ad tʋlsem la nonglem maaneg ne a yɩlemgã kõn tol n sa ye, ayo, a yɩlemgã meng pʋs n yaa goam-gãnegr-minim sẽn tar pãng sẽn koeeg n tar muugiza.
La bilgri, ad aaya-kãnga ﴿فَبِأَيِّ آلاَءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ﴾ (yaa yãmb soaba neema bʋg la yãmb sẽn yagsda) sẽn be sʋʋratʋ “Al-rahmaan” pʋga, la aaya-kãnga:
﴿وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ﴾ (Wɩɩb be ne zɩlem-be-rãmbã) sẽn be sʋʋratʋ “Almursalaata” pʋga, sʋʋr-rãmb a yiib nins sẽn vẽnegd n wilgd zãmaanã la saasã la tẽngã, tɩ yaa nug-sõogr n wilgdẽ tɩ ninbuiidã la zĩn-dãmbã kɩflmã la b sõm-zɩɩlmã maanega ne neema wã, la b wẽgdã la b maan-n-zʋʋkã bõn-naandsã fãa gill hakԑ zuga, ne bũmb ning sẽn puugd bõn-naandsã sũura, la a yikd saasã la tẽngã sũyã, la a sãamd dũni wã naanega yõoda, la a reegd Wẽnnaam naamã zɩslma ne kɩɩsg la faagra, ad aaya-kãnsã b yiiba, ba tɩ b sã n yɩlem noor tusa, neba fãa gill kaoren-kẽeng sẽn yaa masaala tusa welsg zĩig pʋgẽ, sẽn tar tõkr ne hakɩɩk-rãmb tusa wala b sẽn togsa, ad-a yɩlemgã tʋlsem kõn tol n sa ye, ad-a yaa goam-koeegr sẽn tar pãnga, la goam-gãnegr-minim sẽn be neere.
[1] Bal Turki yaa burã la rɩɩbã yẽgre, yaa rẽ n kɩt t’a rɩk makra ne burã, yaa wala tõnd ka me sagbã sẽn yaa rɩɩbã yẽgra, pa rẽ yaa rɩɩbo. (lebgdã).
[2] Wala ogsɩzԑnda, yaa bũmb ninsaalã sẽn tar tʋlsem ne-a minit fãa pʋgẽ. (lebgdã).
[3] Sʋʋratʋ Al-sʋ’araa’
74. Page
La bilgri, Ad gom-bi-kãngã:
"سبحانك لا إله إلا أنت الأمانُ الأمانُ خلِّصنا وأجِرنا ونجِّنا من النار" (yɩlemd be ne Foo Wẽnnaam, soab ka be rɩlla Foo Wẽnnaam, d kota Foo Wẽnnaam gũudum, tɩlg tõnd la F gũ-d la F põsgd-d n yi bugmã) sẽn yɩlemd noor koabga, nabiyaam gomd-n-taara pʋgẽ ne "الجَوْشَنِ الكَبِيرِ" (Gԑosanul kabɩɩra) yʋʋra, doaag ning sẽn yaa Alkʋr’aana do-bԑdã kõbg a yembr sẽn bul n yi a pʋgẽ wã, n le yaa Alkʋr’zana sɩɩlma, ne sẽn mik tɩ dũni-kẽengã hakɩɩk-zɩsg n be a pʋgẽ wã, wala wẽn-yembgã, la tʋʋmd sẽn yɩɩd ne bedlem sẽn yi bõn-naandsã tʋʋm-zɩsd a tãaba pʋga, soabã tũudmã pʋga, wala tasbɩɩhã[1] la tahmiidã[2] la takdɩɩsã[3], la zu-loԑԑg sẽn pak ninbuiidã n tɩ yɩɩda sẽn be a pʋgẽ wã, yẽ me la paam-n-tɩlg n yi zu-be-ruumdgã, la tũudmã yõoda, la ninsaal pãn-komsma yõoda sẽn be a pʋgẽ wã. Mam yetame tɩ gom-bi-kãngã, ba t’a sã n yɩlem noor tusri yaa wala a sẽn ka yɩlme.
Sã n yaa woto, ad yaa yel-yẽg-kãnsã buud yĩng la Alkʋr’aan wagellã aaya-rãmbã sẽn yɩlemda, ayo, sasa ning menga a tõe n togsda wẽn-yembgã hakɩɩk vẽeneg-vẽeneg la yam pʋgẽ noor pisi, seb-neng a yembr pʋgẽ, yellã sẽn ta boto wã yĩnga, la fasemgã raab yĩnga, la goam-gãnegrã minma yĩnga, la rẽ me ka wat ne yam-yiib ye, ayo, a kõta yellã pãng la a paasd a nonglem.
Hakɩka b vẽnegme n wilg “Rasaa’ɩlʋn Nuura” pʋgẽ ne daliil-rãmba, sẽn wilgd tɩ Alkʋr’aana yɩlemgã ya a zĩigẽ, n le yaa bũmb sẽn sakde, gom-gãnegr-minim wԑԑngẽ.
Ãmmaa hɩkma ning sẽn be Mak la Mandĩin sʋʋr-rãmbã yõs-taaba pʋga, sẽn be Alkʋr’aana sẽn yaa yel-soalem-vẽeneg soaba pʋga, sẽn kẽed ne gom-gãnegr-minmã la muugiza wã la yɩɩdlmã la neermã wԑԑngẽ wã, yaa wala sẽn wata:
[1] Sʋbhaanallaahɩ
[2] Alhamdʋ lillaahɩ
[3] Laa ɩlaaha ɩllal laahʋ
75. Page
Ad neb nins Alkʋr’aan-wagella sẽn gom ne pipi wã, la neb nins sẽn yɩ pipi n gɩdg Alkʋr’aana, yaa Kʋreysɩ kɩfen-dãmbã la b zɩtbã, rẽ yĩng tɩ gom-gãnegr-minim pʋgẽ, yellã sõmb n talla nao-kẽndr sẽn tar pãnga, la goam sẽn gũbg n yaa koԑԑga, n kɩtdẽ tɩ yam sakdẽ, la a wat ne yĩn-yõgenga, la a wat ne yɩlemgo, sẽn na yɩl n kõ yellã pãnga, rẽ n kɩt tɩ sʋʋr-rãmb nins sẽn sig Maka, wʋsga fãa yɩlemda liimaoongã zeng-raadã la wẽn-yembgã daragԑ-rãmbã yell goam, n gomd a yell wakat fãa ne koeegr[1] sẽn tar pãng wʋsgo, n tar ziir la yel-solemde, la a sɩdgd bõn-naandsã sɩngrã la b baasgã, la Wẽnnaam yell la Laahrã yelle, la ka seb-neng la aayar la gom-gilg la gom-bil a yembr pʋgẽ ye, ayo, ad sasa ning yaa gʋls-bil a yembr tãa pʋgẽ, la alhaal-rãmb pʋgẽ, wala takdɩɩm la ta’hɩɩre, la ta’rɩɩf la tãnkɩɩre, la hazf la zɩkre[2], sɩdgr sẽn tar pãnga, n yirb goam-gãnegr-minim bãngr taoor-rãmba, la a yama rãmb la a bãng-bԑda.
Hakɩka “Rasaa’ɩlʋn Nuura” vẽnega sɩd-sɩda, sẽn tɩ yɩɩda “gomd pisi la a nu n soaba” ne a pʋgdgã, gomd ning sẽn vẽneg Alkʋr’aana muugiza-rãmb kõbg pis-naas bԑd-bԑda, la “Ɩsaaraatʋl ɩ’ɩgԑԑza” welsg ning sẽn vẽneg muugiza-rãmbã buks toor-toora sẽn be Alkʋr’aana goamã tũnegrã pʋga, ne vẽnegr sẽn be neera –yẽ me yaa gaf sẽn wall ne laarabiimdu- b vẽnegame n wilg tɩ Mak sʋʋr-rãmbã la a aaya-rãmbã tara goam-ganegr-minim[3] sẽn ka-to, la muugiza-koԑԑg sẽn tar pãng n ka tar to ye.
[1] Yaa b sẽn na n tigim goam wʋsg gom-gilg sẽn yaa koԑԑg pʋgẽ
[2] Yaa laarabiimdã goam-wʋgb nao-kẽndr Alkʋr’aana sẽn wa ne, tɩ yaa yel-sãang ne laarb-rãmbã sasa kãnga, wala a sẽn mi n reng wa ne bũmb sẽn ra sõmb n wa yaoolem goam pʋgẽ, pa rẽ bɩ a yaoolg bũmb sẽn ra sõmb n wa pipi goama pʋgẽ, ma a wilg bũmb vẽenega, pa rẽ bɩ a ka vẽneg ye, la a mi n togs bũmb ma a bas n ka togse.(lebgdã).
[3] بلاغة
76. Page
La ãmmaa sẽn be Mandĩin sʋʋr-rãmbã la a aaya-rãmbã pʋga, neb nins Alkʋr’aana sẽn gom ne pipi wã, la neb nins sẽn yɩ pipi n gɩdg Alkʋr’aana yaa kɩtaabɩ rãmbã[1] sẽn yaa Yahuud-dãmbã la Nansaar-rãmbã, neb nins sẽn kõ-sɩd ne Wẽnnaam belmã, tɩ yellã ka le be tɩ b vẽneg dĩina yẽga la liimaoongã zeng-raadã n wilg-b ye, ad sẽn sõmb yaa sãri wã wilsi wã la a bʋʋd nins sẽn yaa sabab n wat ne yõs-taabã venegre, la yel-bõones nins sẽn yaa lallʋwa-gũbgdsa yẽgr la a sabab-rãmba vẽnegre, ne nao-kẽndr sẽn yaa nana n yaa vẽenega, n welsd n zemsd ne goam-gãnegr-minim bãngrã la kãndgrã, la a zemsd ne zĩigã la alhaalã, woto yĩng n kɩt tɩ Alkʋr’aana mi n wa ling n tẽegd yel-bedr la dĩinã zeng-rao-bedr la wẽn-yembgã la sɩd-kũunã ne laahra yelle, Mandĩin sʋʋr-rãmbã la a aaya-rãmbã pʋgẽ, n naag yel-bõonesã sẽn yaa wilsi wã, ne nao-kẽndr sẽn yaa vẽeneg n ka tar to, n be Alkʋr’aana pʋgẽ bala, ne vẽnegr sẽn yaa bilfu, noor wʋsg pʋgẽ, n kɩt tɩ sãri wã yel-kãngã sẽn yaa bilfa lebg yel-bedre, tɩ sɩd-kũunã ne Wẽnnaama yĩng kɩt t’a paam reegre, t’a yɩ sabab tɩ b paam nuura la ziiri.
Ad Rasaa’ɩlʋn Nuura vẽnega goam-gãnegr la goam-tuiib minim sẽn ka tar a to, la masaal-zulums sẽn tar pãng nins sẽn be dĩina yel-zu-raadã wʋsg pʋga, sẽn gomd wẽn-yembgã la Laahrã yella, la sẽn wata aaya-rãmbã baasgẽ noor wʋsga, wala
﴿ إِنَّ اللهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴾ (ad Wẽnnaam yaa Tõog-naab ne bũmb fãa gilli)
La ﴿ إِنَّ اللهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴾ (ad Wẽnnaam yaa Minim-naab ne bũmb fãa gilli)
La ﴿ وَهُوَ العَزِيزُ الحَكِيمُ ﴾ (Wẽnnaam la Wilb-naabã la Bʋʋd-minim-naabã)
La ﴿ وَهُوَ العَزِيزُ الرَّحِيمُ ﴾ (Wẽnnaam la Wilb-naabã la Yolsg-naabã)
[1] Yaa yahʋʋd-rãmbã la nansaar-rãmbãa, neb nins Wẽnnaam sẽn da tʋms nabiyaam-dãmb b nengẽ n sik gaf-rãmb n kõ-ba. (lebgdã)
77. Page
La a le sɩdgame n wilgi, hal ba ne tõtba menga, tɩ goam-gil-kãnsã tara muugiza-bedre, t’a yaa sẽn vẽneg dĩina yel-zu-raad kãnsã masaal-zulums sẽn ka tar to piiga, sẽn be “Nuuru Saanii” wã pʋg sẽn be “Sʋ’ʋla a yiib n soaba” pʋga, sẽn be “gomd pisi la a nu n soaba” pʋga.
Yaa sɩda, ad Alkʋr’aana, wakat ning a sẽn wat n gomd sãri wã yel-bõonesã la zĩid-n-taarã yԑllã, a mi n wa wẽnemsa a kelgdã neng zĩig pʋgẽ n togl yel-bԑda, n wẽnemsd goama nao-kẽndr ning neba fãa sẽn mi wã n wa ne nao-kẽnd-paalle, la a wẽnems a kelgda sãri wã kaoreng tɩ lebg wẽn-yembgã kaorengo, n vẽnegd n wilgdẽ t’a yaa sãri la bʋʋd la hɩkma gafo, la loԑԑg la sɩd-kũun la wẽnd-yʋʋr tẽegr la tagsg la kosg la kãndgr gafo, la a wilgd zĩig fãa pʋgẽ Alkʋr’aana kãndgrã sẽn dat bũmb ninga, la ne woto, a vẽnegda goam-tuiib minim sẽn yaa vẽeneg n tar muugiza sẽn yõsgd ne goam-gãnegr nao-kẽndr ning sẽn be Mak sʋʋr-rãmbã aaya-rãmbã pʋga.
Bilgri: Wala sẽn be gom-biis a yiiba pʋga, ﴿ربّ العالمين﴾ (Bõn-naandsã Soaba) la ﴿رَبُّكَ﴾ (fo Soaba), ad ﴿رَبُّكَ﴾ (fo soabã) wilgda Ahdɩya[1] wã, la﴿ربّ العالمين﴾ (bõn-naandsã soaba) wilgda waahɩdɩya[2] wã, la a gomd waahɩdɩya wã yell Ahdɩya wã pʋgẽ.
Ayo, ad gom-bil a yembr pʋgẽ, a kẽesda wĩntoogã saagã pʋgẽ, ne aayar a yembre, wala a sẽn ne zarat-bilã nin-bilã pʋga, n kẽesd-a n sũgund-a a pʋga, n maandẽ tɩ saagã tar nifri, la a yetẽ, bilgri ﴿وَهُوَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ﴾ (Yẽ la Minim-naab ne bũmb ning sẽn be sũyã pʋga) sẽn wat ﴿يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ﴾ (A kẽesda wĩntoogã yʋngã pʋgẽ la A kẽesd yʋngã wĩntoogã pʋgẽ) baasgẽ wã, aayar ning sẽn wat ﴿خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ﴾ (A naana saasã la tẽngã) poora, ad goam-koees kãnsã sẽn yaa gɩrsã, sẽn zemsda neb nins sẽn ka karma yamã la b fasemgã, lebgda gom-bԑd sẽn tar pãnga, la kãndgr la yẽosg ne nebã gilli, a nao-kẽndrã la a vẽnegrã wԑԑngẽ, tɩ yaa wala a yetame tɩ: “Bãng t’A miime, hal n tɩ tãag bũmb ning sũur sẽn tagsd sẽn kẽed saasã la tẽngã naanega zɩslma pʋga, la A kẽnesd-a la A leebd-a”.
[1] Yaa Wẽnnaam tõog sẽn be yembr fãa zug tɩ ka wẽnd a to ye.
[2] Yaa Wẽnnaam tõog sẽn be bõn-naandsã zug n wilgd tɩ naanda ya a yembre.
78. Page
Sʋkre: B tõe n wa tagsdame, tɩ zãng n be Alkʋr’aana pʋgẽ, ne hakɩɩk sẽn tar yõod wʋsg sẽn mi n ka vẽeneg yam-koeesã rãmb nengẽ wã yĩnga, la b sẽn ka mi sabab ning sẽn kɩt tɩ b mi n wa kẽ yel-bõonesã goam pʋgẽ n gomd wẽn-yembga yel-bԑda, bɩ dĩinã lallʋwa-bԑda yĩnga, Alkʋr’aana zĩis sãnda pʋga. Bilgri, goam-gãnegr-minim bãngr pʋgẽ, ka segd tɩ b wa kẽ a nabi Yʋʋsʋf sẽn na n maan mayẽer n deeg a ma-biigã goam pʋgẽ, n wat ne nao-kẽnd-bedr wala sẽn be aaya-kãngã pʋga ye: ﴿ وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ ﴾ (bãngd fãa tara a to sẽn yɩɩd-a), gom-kãngã võor la a hɩkma yaa bõe?
Leokrã: ad Alkʋr’aana yalɩ wã, sʋʋr-wogdã la woglem sẽn zemsbã wʋsg fãa pʋgẽ, tɩ b yembr fãa yaa Alkʋr’aan-bila, la ad Alkʋr’aana yalɩ wã, seb-nens wʋsg la zĩis wʋsg fãa pʋgẽ, a ka gomd yԑl a yiib bɩ a tãab tԑk bal ye, ayo, a tigma gaf-rãmb wʋsgo, wala zɩkrã, la liimaoongã, la tagsgã, la sãri wã, la hɩkma wã, la kãndgrã, la kaoreng toor-toor gafo, ad Alkʋr’aan-wagella, gaf ning sẽn yaa dũni-kẽenga kaoreng kõbg a yembra, sẽn kẽed ne Wẽnnaam sobendã gũbgrã ne bũmb fãa gilla wԑԑngẽ wã, la sẽn kẽed ne Wẽnnaam sobendã vẽnegra zɩslem togsg wԑԑngẽ wã, la a sẽn le wilgd neba Wẽnnaam minma la wẽn-yembgã daragԑ-rãmbã, la liimaoongã hakɩɩk-rãmba, t’a yaa sẽn gũusd zĩig fãa gill pʋga, pa rẽ bɩ sasa ning menga, seb-neng a yembr zugu, bõn-daab wʋsg yell n be beenẽ, sik ka be tɩ yel-bil sabab kɩtdame tɩ Alkʋr’aana yals kaoreng a yembr zug n wa ne kaoren-paall a to n vẽneg yel-bilã ye, tɩ yɩ sabab tɩ yel-bi-kãngã tɩ seg yel-bԑd a taaba, tɩ lebg be bal la a zĩiga, t’a goam-gãnegrã pãng paase.
79. Page
Sʋkr a to: Alkʋr’aana sẽn tabended Laahrã la wẽn-yembgã la neba rolbã vẽeneg-vẽeneg la ne pagd la nug-tԑԑsg noor tus-ka-tԑka yõod yaa bõe? La bõe yõod n be a sẽn tẽegd nebã a yellã, la a gomd a yell sʋʋra fãa la seb-neng fãa la zĩig fãa pʋga?
Leokrã: sẽn kẽed ne masaal-bԑda wilgrã, la yel-gẽdmã sẽn ka tԑka la kɩɩs-toogã, la tõdg-toogã saasga, sẽn na n yɩ wã tiir pʋga, la tedg-rãmb nins sẽn maan dũni-kẽengã pʋga, la masaala sẽn yɩɩd ne bedlem la zu-loԑԑg la rabeem sẽn tar tõkr ne ninsaalã sẽn zãada bobl-kẽengã la tẽngã ledsga tʋʋmda, tʋʋmd ning sẽn zãada zu-no-ruumdgã la zu-be-ruumdgã sababa, sik ka be tɩ Alkʋr’aana sẽn gomd a yella noor tusa, pa rẽ bɩ noor minyõ-rãmba, ka maan-n-zʋʋk ye, sẽn na yɩl n kɩt tɩ nebã kõ-sɩd ne dũni leeb-leebã sẽn tar rabeema, la b sak masaal-bԑda sẽn tɩ yɩɩda ne zu-loԑԑg la pakr ne nebã, t’a yellã bedlem ta dũni leeb-kẽeng kãnga wã, ne b sẽn karemd gom-zu-raad kãnsã Alkʋr’aana pʋgẽ wakat fãa n yɩlemd noor minyõ-rãmba, tɩ ka yiisd yam la ka lakd sɩɩga, tɩ tʋlsmã ne-a wã me ka satẽ wã.
Bilgri: zu-no-ruumdgã sũ-noogra hakɩɩk ning aaya-kãnga sẽn vẽnegda
﴿إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ﴾ (سورة البروج: 85/11)
(Ad neb nins sẽn kõ-sɩd ne Wẽnnaam la b tʋm tʋʋm-sõmsã, b na n kẽe Arzãn tɩ ko-sood yaa sẽn zoet a etaas-rãmbã tẽngre) (Sʋʋrat Al-buruug 85/11)
la ﴿خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً﴾ (سورة النساء: 4/57) (B na n ruuma a pʋgẽ abada) (sʋʋrat Al-nisaa’), ba tɩ b sã n yɩlem aaya-kãngã sẽn yeta tɩ “Ad kũumã hakɩɩka sẽn wilgda a mengã neba sẽn yaa valemsã wakat fãa wã tɩlgda ninsaalã la a dũni wã, la a tɩlgd a zo-rãmba fãa gill n yit kaalem sẽn duumdi, la a kɩt tɩ b paamd naam sẽn duumdi” ba tɩ b sã n yɩlem-a noor minyaar-rãmba, la b kõ a yella pãng wala dũni-kẽengã, woto kõn tol n yɩ maan-n-zʋʋk abada, la a kõn tol n yɩ bũmb sẽn yõsgd ne a ziira ye.
80. Page
Ad Alkʋr’aana sẽn yaa yel-soalem-vẽeneg soaba, sẽn karemda neba masaala sẽn tar yõod n tɩ ta wala b sẽn togsa, la sẽn nidgda pãng tɩ nebã na kõ-sɩd la b reega, la sẽn na kẽes nebã sɩd-kũunã pʋga, tedg-kẽeng ning sẽn tedg dũni-kẽengã wala zak a sɩngrã wakata, sɩk ka be t’a sẽn gomd ne nebã masaala kãnsã yell noor tusa vẽeneg-vẽeneg la solgr la nug-tԑԑsga ka maan-n-zʋʋk ye, ayo, a yɩlemgã yaa maan-neer ning sẽn yaa darʋʋre, wala rɩɩbã la tɩɩmã la pemsmã la vẽenmã palemga.
Bilgr yԑsa: Ad yõod ning sẽn be Alkʋr’aan-wagella sẽn wat ne pʋlem-wẽngã aaya-rãmbã pʋgẽ noor wʋsg-wʋsga, wala: ﴿إن الكافرين في نار جهنم﴾(Ad kɩfen-dãmbã bee Gԑhanem bugum pʋgẽ) la ﴿والظالمين لهم عذاب أليم﴾ (Ad non-zabdg n be ne wẽgdbã), rẽ yaa tɩ bala nebã kɩflmã la b kɩɩsgã yaa maan-n-zʋʋk ne dũni-kẽengã hakԑ, la bõn-naandsã wʋsg hakԑ -wala b sẽn sɩdg Rasaa’ɩlʋn Nuura pʋgẽ ne sɩdgr sẽn tar pãnga- ne sẽn mik t’a yikda saasã la tẽngã sũura, n puugd bõn-bõonesã sũya, tɩ b pãbd wẽgdbã pegse. La bãng tɩ Gԑhanem bugmã me sũur puugda ne kɩɩsdbã sẽn yaa wẽgdbã, n dat n pusgi, wala aayarã sẽn wilg vẽenega:
﴿إِذَا أُلْقُوا فِيهَا سَمِعُوا لَهَا شَهِيقاً وَهِيَ تَفُورُ * تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ﴾ (سورة الملك: 67/7-8)
(B sã n lob-b bugmã pʋgẽ, b wʋmda a sẽn fursdi, t’a yaa sẽn rãmbde, n rat n pas toor-toor gẽegã yĩnga) (sʋʋrat Al-mulk: 67/7-8).
La tʋʋm-wẽn sẽn gũbgi, la maan-n-zʋʋk sẽn ka tar tԑk wala woto bilgri, ba tɩ dũni-kẽengã naab a Wẽnd sã n yɩlem yel-wẽnã la a rolbã yell goam A gafa pʋgẽ noor wʋsgo, pa b paoodlmã bɩ b yõodã kaalem yĩng ye, ayo, ya b yel-wẽnã bedlma yĩnga, la b maan-n-zʋʋka sẽn yaa kɩfen-tʋʋma rabeem yĩnga, la A bõn-naandsã hakԑ-rãmbã yõod sẽn ta to-to vẽnegr yĩnga, la sẽn na vẽneg sãang ning sẽn ka tar tԑka sẽn solg n be kɩɩsdbã kɩfendã la b wẽgdã pʋga yĩnga. Rẽ n kɩt tɩ ba tɩ b sã n yɩlem-a, ka tusr bal ye, ayo, noor minyõ-rãmb bɩ minyaar-rãmba, a kõn tol n yɩ maan-n-zʋʋk bɩ zãng ye, bal neb sõor sẽn ta minyõ-kobs n karemd-a daar fãa, hal yʋʋm tusr sẽn looge, ne nonglem la tʋlsem sẽn ka wat ne yam-yiib la sɩ-lakre.
81. Page
Yaa sɩda, ad daar fãa la wakat fãa pʋgẽ, ned buud fãa duni n loogd n bas-a, tɩ dũni paall a to rignoor pak a yĩnga. La wala ninsaalã sẽn dɩk «لا إله إلا الله » (soab ka be rɩlla Wẽnnaam) n maan a limyԑԑr n tar n yɩlemd noor tusr ne yamleoog la nonglma, n paksd daragԑ-rãmb nins sẽn teemd ne «لا إله إلا الله » (soab ka be rɩlla Wẽnnaam) yɩlemga, sẽn na yɩl n nuur a dũni wã fãaga, woto bala, ad Alkʋr’aana yɩlemda yɩlemg sẽn tar hɩkma, sẽn na yɩl n kɩt tɩ ninsaalã tõog n tũnug ne Alkʋr’aana kaoreng n bãng a tʋʋm-wẽnsã rolb naong la a pʋlem-wẽnga sẽn ta to-to Wẽnnaam sẽn yaa Na-kʋdgã nengẽ, pʋlem-wẽng ning sẽn wãad tõdg-kԑgengã, la sẽn na yɩl t’a le tõog n põsg a meng n yi yõorã wẽgdã, la sẽn na yɩl t’a ra saas alhaal-rãmb ka-tԑkã, la bõn-naandɩ kãnsã sẽn palemd wakat fãa wã ye, la sẽn na yɩl t’a ra rẽgem bõn-naandsã belmã yõoda ne ãdem-biig vɩɩmã ye, la sẽn na yɩl t’a ra wa rɩk yel-sats nins sẽn ra tar yõod ne yẽ wã tɩ lebg wẽng ne-a ye, hal ba a Soԑtãan meng yԑԑsda a na n wa zʋbsdẽ tɩ Alkʋr’aana pʋlem-wẽngã sẽn yɩlemd wʋsg-wʋsga ka sɩd ye. Alkʋr’aana le vẽnegd n wilgdame tɩ Gԑhanem bugmã namsgã yaa tẽeg-tɩrg maaneg ne kɩɩsdb nins sẽn ka yok b tʋbr n kelg Alkʋr’aana sẽn ra gomd tẽeg-tɩrgã yella.
La bilgri: Ad a nabi Muusa kibarã -tɩlgr be a yĩnga- sẽn tara hɩkma-rãmb la yõod wʋsga yɩlemgã, wala a babi Muusa rasaara, tɩlgr be a yĩnga, la nabiyaam-dãmb nins sẽn kella fãa gill kibayã yɩlemgã wʋsg-wʋsga, tara hɩkma-rãmba. Bilgri: ad nabiyaam-dãmbã fãa gill nabiyaamdmã kõta daliil nabiyaam a Mohammad –yolsg la tɩlgr be a yĩnga- tẽntʋʋmdmã sɩdgr zugu, bal ned ning sẽn ka tõe n kɩɩsa nabiyaam-dãmbã gilli, a ka tõe n kɩɩs nin-kãngã soab tẽntʋʋmdmã ye –yolsg la tɩlgr be a yĩnga- sã n ya ne hakɩɩk pʋgẽ, la sẽn mik tɩ ned fãa ka tõe n karem Alkʋr’aana gill wakat fãaga, la b le ka maan-a segl-sõng ne rẽ wã yĩnga, b yɩlma kiba-kãnsã, wala b sẽn yɩlem liimaoongã zeng-raadã sẽn yaa bԑda, sẽn na yɩl n maan sʋʋr-wok la sʋʋra sẽn zems-sʋgr fãa wala Alkʋr’aan-bila… Mam yetame tɩ Alkʋr’aana sẽn yɩlemd kiba-kãnsã hɩkma-kãngã yĩnga, ka maan-n-zʋʋk ye, ayo, a yaa goam-gãnegr-minim sẽn tar muugiza, la tẽegr yԑsa, t’a nabi Mohammad yellã –yolsg la tɩlgr be a yĩnga- yaa yell sẽn yɩɩd ne zɩslem ne nebã, la masaall sẽn yɩɩd ne zɩslem ne dũni-kẽengã.
82. Page
Ya sɩda, hakɩɩka b sɩdga sɩdgr meng-menga, Rasaa’ɩlʋn Nuura pʋgẽ, daliil-rãmb la tagems wʋsgo, sẽn kẽed ne ziir la daragԑ ning b sẽn kõ a nabi Mohammad zaata -yolsg la tɩlgr be a yĩnga- Alkʋr’aana pʋga, la (محمد رسول الله) (Mohammad yaa Wẽnnaam tẽntʋʋma) hakɩɩk ning sẽn pidsd (لا إله إلاّ الله) (soab ka be rɩlla Wẽnnaam) zeng-raoogã, ne a sẽn tigim liimaoongã zeng-raad a naasã. La a Mohammad tẽntʋʋmdma –yolsg la tɩlgr be a yĩnga- yẽ la dũni-kẽengã hakɩɩk sẽn yɩɩd ne zɩslem. La a Mohammad zaata –yolsg la tɩlgr be a yĩnga- la bõn-naandsã fãa sẽn yɩɩd ne zɩslem. La a nabi Mohammad nedengã sẽn gũbga, b sẽn boond tɩ Mohammad hakɩɩkemda, la a daragԑ-yɩlengã, yaa dũni-rãmb a yiibã wintood a yiibu, la zĩ-kãngã sẽn be neera n segd ne a nabi Mohammad.
Hakɩɩk a yembr sẽn yi nabiyaamã hakɩɩk-rãmb tusr pʋgẽ la woto:
Ad yel-soaandɩ mita neeme la a mi tɩ zãmaan sẽn wat pʋgẽ, a Mohammad hakɩɩkemdã sẽn yaa Mohammad nedengã –yolsg la tɩlgr be a yĩnga- na n yɩɩ wala Arzãna tɩɩgã, b sẽn boond tɩ tuubaa wã, ne a sẽn tigim a poorẽ dãmbã yel-sõma wã fãa gill zãmaan fãa gill pʋga, n naag ne yẽ menga yel-sõma wã, a tʋʋma karaas pʋga -yolsg la tɩlgr be a yĩnga- wala gom-bũndã sẽn wilga “السبب كالفاعل” (sababã yaa wala tʋmdã), la a sẽn nuurd dũni-kẽengã fãa gill hakɩɩk-rãmbã ne nuura ning a sẽn wa ne wã, la a sẽn kɩt tɩ bõn-naandsã pʋʋsd-a barka, ka zĩn-dãmba la nebã la malԑksã la bõn-vɩɩsã bal ye, ad dũni-kẽengã la saasã la tẽngã fãa pʋʋsd-a-la barka, la a poorẽ dãmbã nin-sõmsã sẽn yaa kos-tɩ-reeg rãmbã sẽn kot yolsg-doos minyõ-rãmb pa rẽ bɩ minyaar-rãmb n kõt-a raar fãaga –ne bõn-bundɩ wã sẽn kot Wẽnd ne yalɩ zɩlemda, la rũmsã sẽn kot Wẽnd ne tʋlsma zɩlemda sẽn reegd vẽeneg-vẽeneg tɩ tõnd neẽ wã kaseto- la b tʋʋm-sõmsã yel-sõmd sẽn yaa yẽ la rengd n ta wã, la Alkʋr’aana kaorengã yen-ye sẽn kẽesd nuura ka-tԑk a tʋʋm-sõmsa karas pʋga, ne sẽn mik tɩ Alkʋr’aana gʋls-biisã sõor sẽn ta tus-kobs-tã wã yembr fãa –nabiyaam poorẽ rãmbã sẽn karemda- tara yel-sõm sẽn sɩng piig n tar n rabd koabg la tusra.
83. Page
La ziir kãngã yĩng n kɩt tɩ Yel-soaandɩ-mitã kõ-a zugund kãngã sẽn bedma Alkʋr’aana pʋga, la a vẽneg n wilg a gafa pʋgẽ tɩ nabiyaamã pʋgbã la a sugsgã paoonga ne a sũn-zɩsgã tũub sababa, bãmb b yiibã la ãdem-biisã zu-loe-kãsenga, la b rɩk a nedengã sẽn yaa tuubaa tɩ-bullã, la a mengã alhaala a sɩngrã wakata n ning b zugẽ wakat la wakat fãa, bal Alkʋr’aana hakɩɩk-rãmbã sẽn yɩlemda zãada yõod la ziir kãngã. Ad yamã maanda kaset tɩ yɩlem-kãngã tara muugiza sẽn tar pãnga, sã n ka b sẽn zarb-b rãmb sũy la b yam ne dũni nonglem bãasa, tɩ nin-bãmb rãmb kẽed yel-bũnd kãnga maana wã pʋgẽ:
قَدْ يُنْكِرُ الْمرءُ ضوءَ الشمسِ مِنْ رَمَدٍ وينكرُ الفمُ طعمَ الماءِ مِن سَقَمِ
“Ned tõe n tõdga wĩntoog vẽenem belem nin-zabr yĩnga,
tɩ noor me tõdg koom noosem belem bãag yĩnga”.


